ANALYSE

Moeten de Russen bang zijn voor de flitsmacht?

Met een nieuwe eenheid moet de NAVO straks een eventuele Russische aanval kunnen weerstaan. Gaat dat werken?

Secretaris-generaal Jens Stoltenberg van de NAVO op het hoofdkwartier in Brussel. De NAVO wil zijn flitsmacht versterken tot 30.000 militairenBeeld anp

Met een verdubbeling van de NAVO-reactiemacht tot dertigduizend militairen en een flitsmacht van vijfduizend man heeft het militaire bondgenootschap donderdag in Brussel zijn verdedigingsplan voor Oost-Europa tegen de Russen gepresenteerd. Klinkt heldhaftig, maar hoe afschrikwekkend is het? Moeten de Russen bang worden?

Transatlantisch teamwork

Een fictief scenario voor aankomende zomer: Russische militairen dreigen NAVO-bondgenoot Letland binnen te vallen. Moskou verplaatst grote groepen soldaten en zwaar geschut naar de grens van het land waarin veel Russen wonen. Binnen een paar uur kunnen ze de Letse hoofdstad Riga binnenmarcheren. Zal de NAVO-reactiemacht de Russen tot bedaren kunnen dwingen?

'Dit is Transatlantisch teamwork. We beschermen elke bondgenoot tegen welke dreiging dan ook', zei secretaris-generaal van de NAVO Jens Stoltenberg donderdag ter geruststelling van oostelijke NAVO-lidstaten. Hij sprak over 'de grootste uitbreiding van onze collectieve militaire bescherming sinds het einde van de Koude Oorlog'. De 35 duizend NAVO-militairen worden niet permanent gestationeerd in Oost-Europa, maar gaan daar wel af en toe trainen en zijn oproepbaar in noodgevallen.

Hoewel de NAVO de uitbreiding van de militaire slagkracht als een puur defensieve voorzorgsmaatregel ziet, is het de vraag hoe Moskou dit zal opvatten. Vooral als de NAVO ook een gepland trainingscentrum in Georgië gaat openen en blijft hinten op het bewapenen van Oekraïne, zal dit alle alarmbellen in buurland Rusland laten afgaan.

48 UUR. Binnen die tijd moeten eenheden van de NAVO-flitsmacht aan de oostgrens van het bondgenootschap kunnen staan

Reactietijd

Wat Stoltenberg betreft, is de forse uitbreiding van de NAVO-reactiemacht geen provocatie tot een nieuwe Koude Oorlog, maar zijn de Russen zelf begonnen. 'Het is een reactie op de agressieve acties van Rusland die we hebben gezien; zoals de annexatie van de Krim', aldus de NAVO-chef donderdag. 'We doen dit omdat we onze strijdkrachten moeten aanpassen als we zien dat de wereld verandert.'

Nederland levert zeker tot eind 2016 militairen voor de flitsmacht om de oostgrens van Europa te bewaken, maakte minister Jeanine Hennis van Defensie donderdag in Brussel bekend. Ook zij beklemtoonde de afschrikwekkende werking van de NAVO-reactiemacht: 'Mocht Rusland een NAVO-lidstaat aanvallen, dan treedt artikel 5 in werking en zijn alle bondgenoten verplicht om militaire bescherming te bieden. In dat geval wordt de geplande NAVO-reactiemacht nog veel groter', aldus Hennis. Rusland riskeert dus een wereldoorlog mocht het een NAVO-bondgenoot zoals Letland binnenvallen. Hennis: 'Ik denk niet dat ze dat gaan doen.'

Helemaal gerust is het Westen er niet op. Tekenend voor de oplopende spanningen aan de oostgrens van Europa is dat er in juni, ook door Nederland, voor het eerst sinds de Koude Oorlog zal worden geoefend in Polen. Zo'n tweehonderd Nederlandse militairen uit Schaarsbergen en Münster vormen in 2015 samen met collega's uit Duitsland en Noorwegen de NAVO-flitsmacht en gaan vooral oefenen op reactiesnelheid.

'Als de NAVO-opperbevelhebber op een knop drukt, hoeveel tijd kost het dan om eenheden ter plaatse te krijgen? Dat gaan we komende tijd testen', aldus Hennis. De reactietijd van de flitsmacht moet worden teruggebracht tot maximaal 48 uur.

Hennis-Plasschaert (l) met ambtsgenoten tijdens de bijeenkomst van NAVO ministers van DefensieBeeld reuters

Nederland levert ook nog eens ruim 2.500 militairen aan de gewone NAVO-reactiemacht (NATO Response Force of NRF) van in totaal 30 duizend man, die binnen zeven tot dertig dagen moet kunnen ingrijpen in geval van nood. Het oostelijk NAVO-grondgebied wordt nu al in de gaten gehouden door luchtpatrouilles boven de Baltische Staten.

Nieuw is dat de NAVO zes coördinatiecentra gaat bouwen in de Oost-Europese lidstaten Estland, Letland, Litouwen, Polen, Bulgarije en Roemenië, besloten de Defensieministers donderdag. Op elk van de posten worden zo'n veertig officieren gestationeerd: twintig uit het gastland en twintig uit andere NAVO-landen, zoals Nederland. Zij bereiden bijvoorbeeld de komst voor van buitenlandse NAVO-militairen die komen oefenen en zorgen dat communicatieverbindingen ter plaatse in orde zijn.

De Russische president Vladimir Poetin.Beeld epa

Adenauer

Echt afschrikwekkend zullen de coördinatiecentra echter niet worden, vertellen hoge NAVO-functionarissen. Een van hen, die anoniem wil blijven: 'In de praktijk gaan die veertig man vermoedelijk op een reeds bestaande kazerne inwonen. Het enige verschil is dat om hen heen een NAVO-vlag wappert en die van 28 andere lidstaten wordt gehesen. Daar moeten de Russen dan bang van worden.'

Toch zou die angst er zomaar kunnen zijn. Anekdotisch is reactie van de voormalig Duitse bondskanselier Konrad Adenauer die tijdens de Koude Oorlog eens de vraag kreeg hoeveel Amerikaanse militairen hij nodig had om de Russen tegen te houden in de zogeheten Fulda-kloof. Die kloof was een voor de hand liggende route voor een Russische aanval op West-Duitsland. Adenauers antwoord: 'Eentje.' Hij redeneerde: Als Rusland ook maar één Amerikaanse militair aanvalt, dan wordt het NAVO-bondgenootschap aangevallen en treedt artikel vijf in werking, waardoor alle bondgenoten te hulp schieten. Strikt genomen heeft hij ook anno 2015 nog gelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden