Column

Moet kinderen baren ook in het bbp?

'Het is niet vanwege de goedheid van de slager, de brouwer of de bakker dat wij te eten krijgen, maar vanwege hun eigenbelang.'

Vrijwilligers in vluchtelingencentrum Heumensoord. Onbetaald huishoudelijk en vrijwilligerswerk wordt niet meegenomen in het bbp. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Vrijwilligers in vluchtelingencentrum Heumensoord. Onbetaald huishoudelijk en vrijwilligerswerk wordt niet meegenomen in het bbp.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In The Wealth of Nations uit 1776 stelde Adam Smith dat als iedereen zijn eigenbelang zou nastreven ook het algemeen belang het best zou worden gediend. Deze klassieke economische theorie is de toverformule van het kapitalisme. En tegelijkertijd ook het manco. Of, zoals de Zweedse schrijfster Katrine Marçal (32) in haar boek Who Cooked Adam Smith's Dinner? stelde: de oorzaak van de huidige crisis.

Altruïsme en verzorging worden niet gezien als productieve arbeid. Het werk dat vrouwen doen - kinderen baren en het grootste deel van het huishouden - maakt geen deel uit van het economisch leven. Smith berekende de economische waarde van het werk van de bakker, de brouwer en de slager, die de producten leverden en daarmee geld verdienden. Hij berekende niet de waarde van degene die het eten kookte. Dat was zijn moeder, die de ongetrouwd gebleven Adam Smith haar hele leven zou verzorgen: ze kookte voor hem, waste, schrobde en haalde zijn medicijnen.

Katrine Marçal, die vorige maand ter promotie van de Nederlandse vertaling van haar boek een lezing gaf in de Balie, attaqueert de economie als machowetenschap, volledige gebaseerd op mannelijke waarden als egoïsme, rationaliteit en onafhankelijkheid. Waarden die traditioneel als vrouwelijk worden gezien - zorgzaamheid, onbaatzuchtigheid, emotionaliteit - worden volgens haar niet meegenomen in de economische theorie.

Als vrouwen economisch willen meetellen moeten ze buitenshuis gaan werken. Ze moeten in de woorden van Marçal 'een lichaamsloos, sekseloos en eigenbelang nastrevend individu' worden. Wie voor het huishouden kiest, wordt een economisch onzichtbaar en zelfopofferend wezen. Alle werkzaamheden die daarbij horen - brood snijden, tafel dekken, kinderen aankleden, was sorteren, bedden opmaken, legosteentjes oprapen en de vaat doen - zijn niet-productief. Als deze activiteiten echter worden omgezet in betaalde werkzaamheden, zouden ze mogelijk 30 tot 40 procent van het bbp uitmaken.

Wereldwijd besteden vrouwen tweederde van hun dag aan 'niet-productief werk' en mannen een kwart. Als een man trouwt met zijn huishoudster krimpt dus het bbp. Maar als zijn moeder naar het verzorgingshuis gaat, groeit het. Marçal wil dat economie een 'sociale wetenschap' wordt, die rekening houdt met niet te calculeren waarden als huishoudelijk en vrijwilligerswerk, maar ook duurzaamheid en welzijn.

In een tijd dat robotisering, klimaatverandering, gebrek aan gemeenschapszin en slechtere zorg een grotere bedreiging zijn dan geldgebrek zou dat niet snel genoeg kunnen gebeuren. Alleen staart de machowereld zich liever blind op Adam Smith.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden