Moet kanker wel altijd kanker heten?

De diagnose kanker kan onnodig angst opwekken. Sommige afwijkingen vormen nauwelijks een bedreiging.

AMSTERDAM - Als kanker niet levensbedreigend is, moeten artsen kanker geen kanker noemen. Amerikaanse oncologen vinden dat voor onschuldige vormen van de ziekte een nieuwe definitie nodig is. Dat voorkomt onnodige angst bij patiënten en kan het aantal overbodige operaties terugdringen.


Overdiagnostiek en overbehandeling vormen een probleem nu de screening op kanker steeds beter wordt. De scans zijn zo gedetailleerd dat artsen, naast agressieve tumoren, ook afwijkingen vinden die anders nooit zouden zijn ontdekt. Die vormen nauwelijks een bedreiging omdat ze langzaam of helemaal niet groeien.


Het Amerikaanse Kanker Instituut vroeg een groep vooraanstaande oncologen na te denken over een oplossing. Begin deze maand publiceerden ze hun aanbeveling in het vakblad JAMA. Zodra het woord kanker valt, schrijven ze, willen ongeruste patiënten worden behandeld en trekken artsen alles uit de kast. Bij afwijkingen die bijna niet groeien zou daarom het woord kanker moeten worden vermeden.


Steun voor hun pleidooi kwam deze week uit een ruim twintig jaar lang durend Amerikaans onderzoek naar de gevolgen van de screening op prostaatkanker. Het aantal patiënten met vergevorderde prostaatkanker is daardoor teruggedrongen, maar tegelijkertijd zijn bij veel meer oudere mannen onbetekenende afwijkingen gevonden. Voor die laatste groep is 'oplettend afwachten' het allerbeste, schrijven wetenschappers in Cancer Research, maar vaak kiezen patiënten toch voor bestralen of een operatie, met een risico op complicaties.


In Nederland bestaan, mede om die reden, twijfels over de invoering van een landelijke screening op prostaatkanker. Overdiagnostiek is hier vooral een punt van discussie bij de screening op borstkanker. In 2011 werd bij ruim 16 duizend vrouwen borstkanker vastgesteld waarbij het in 13 procent van de gevallen ging om een zogeheten ductaal in-situ carcinoom. Daarbij gaat het om cellen die weliswaar 'ontaard' zijn, maar die nog wel op hun plek zitten en niet zijn binnengedrongen in het omringende weefsel, verduidelijkt Jelle Wesseling, patholoog in het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (AvL).


Artsen spreken dan vaak over 'een voorstadium van kanker'. Is het een idee om die term aan te passen? Probleem is dat sommige in-situ carcinomen later alsnog uitgroeien tot een kwaadaardige tumor die wel het omringende weefsel aantast, zegt hoogleraar Stefan Sleijfer, internist-oncoloog in het Erasmus MC. Vooraf kan alleen niet met zekerheid worden vastgesteld bij welke vrouwen dat gebeurt. Of, zoals Wesseling zegt: 'Er is een delicate balans tussen valse geruststelling en onterechte ongerustheid.' Met een andere definitie van de aandoening wordt dat probleem niet opgelost, benadrukt Sleijfer.


Vanwege die onzekerheid worden in-situ carcinomen nu vaak toch weggehaald, zegt hoogleraar Sabine Linn, internist-oncoloog in het AvL. 'Het is wel goed om tegenover patiënten te nuanceren', vindt ze. 'We zouden beter kunnen spreken over goedaardige cellen en daarbij uitleggen dat die soms kwaadaardig kunnen worden.'


Voordat artsen in de spreekkamer af en toe het woord kanker kunnen weglaten, moeten er betere technieken komen om te beoordelen hoe groot het risico is dat onrustige cellen toch het verkeerde pad op gaan, zegt Wesseling. Het AvL doet moleculair onderzoek bij in-situ carcinomen. Wesseling: 'Ideaal is dat we in de toekomst een biopt kunnen nemen van afwijkende cellen en dan een serie eigenschappen op een rijtje hebben waarmee we het verloop van de ziekte kunnen voorspellen.'


Zelfs dan zal het beleid nooit eenduidig zijn, waarschuwt Sleijfer. 'Stel dat de kans op latere kwaadaardigheid 5 procent is. Bij patiënten en artsen zullen altijd individuele verschillen blijven bestaan over de vraag of dat een aanvaardbaar risico is.'


Daarbij speelt ook de leeftijd van de patiënt een rol, denkt Linn. 'Als we een in-situ carcinoom vaststellen met een geringe kans op kwaadaardigheid, kunnen we afwachten en ieder jaar een mammografie laten maken. Maar als het om een relatief jonge vrouw gaat, kan dat ook een belasting zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden