Moet je koorts bestrijden of kun je beter uitzieken?

Rillen, bibberen en klappertanden, zweten en overal spierpijn: wie koorts heeft, voelt zich miserabel en wil daar zo snel mogelijk van af. Aspirine of paracetamol kan helpen om de temperatuur van het lichaam omlaag te krijgen. Of is het misschien toch beter om 'uit te zieken'?

Koorts is een natuurlijk verdedigingsmechanisme bij een infectie, zegt Jos van der Meer, emeritus-hoogleraar interne geneeskunde. 'Het is niet nodig en waarschijnlijk ook geen goed idee om die te bestrijden.' Hippocrates, de grondlegger van de westerse geneeskunde, wist het ruim tweeduizend jaar geleden al. 'Geef me koorts en ik kan elke ziekte genezen.' Dat idee is wat te optimistisch gebleken, maar er zijn wel aanwijzingen voor de heilzame werking van een tijdelijke verhoging van de lichaamsthermostaat.

Koorts ontstaat als het immuunsysteem een signaal geeft aan de hersenen. Zodra een virus of een bacterie het lichaam binnendringt komen de macrofagen, de opruimcellen, in actie. Krijgen die cellen iets in hun afvalbak, dan produceren ze bepaalde eiwitten. Die eiwitten zetten de hersenen aan tot de productie van een specifieke stof en die activeert weer de thermostaat in de hypothalamus, het regelcentrum in het brein.

Dat heeft twee gevolgen. Als de kachel een tandje hoger wordt gezet, leggen de aanvallers (virussen en bacteriën) eerder het loodje. Maar bovendien functioneert onze verdediging (het immuunsysteem) beter. In het laboratorium is aangetoond dat de meeste afweercellen het beter doen bij een wat hogere temperatuur. Amerikaanse onderzoekers ontdekten dat muizen met koorts meer killer-T-cellen aanmaken, een bepaald type witte bloedcel dat geïnfecteerde cellen opruimt. Bij de mens zijn de gegevens schaars, zegt Van der Meer. Uit een aantal studies wordt duidelijk dat een hogere temperatuur bij mensen met bloedvergiftiging of met bacteriële buikvliesontsteking een gunstig effect heeft op het ziekteverloop.

Paracetamol en aspirine remmen de productie van de stof die in de hersenen de thermostaat hoger zet, legt hij uit. Dat voelt vast aangenamer aan maar het gevolg is ook dat het biologische effect van de koorts verloren gaat. Zo blijkt uit onderzoek dat kinderen met waterpokken die paracetamol krijgen wat langer last houden van huiduitslag. Mensen die verkouden zijn, scheiden langer virus uit als ze aspirine slikken.

Koortsgevaar, zegt Van der Meer, is er vooral voor kleine kinderen (kans op een koortsstuip) en fragiele patiënten (bij een hoge temperatuur moeten hart en longen harder werken). Ook bij oververhitting, zoals een zonnesteek, moet worden ingegrepen, zegt hij: dan kan de temperatuur oplopen tot boven de 42 graden, met risico op een hersenbeschadiging.

Van een koortsfobie, zoals een Amerikaanse kinderarts dat ooit noemde, lijkt in Nederland geen sprake. In tegenstelling tot de Verenigde Staten, waar patiënten koorts vaak als gevaarlijk beschouwen, weet Van der Meer. 'Ook nogal wat Amerikaanse dokters denken dat.'

Maar eigenlijk, zegt hij, is dat nooit het geval: 'Onze thermostaat houdt zich aan een glazen plafond van net boven de 41 graden en voor de meeste mensen is dat niet gevaarlijk, alleen maar vervelend.'

Ook een vraag voor deze rubriek?

Mail naar gezond@volkskrant.nl

undefined