Column

Moet het vak economie verdwijnen?

Twee belangrijke prikkels voor het economisch handelen van mensen zijn angst en hebzucht. Superbelegger Warren Buffett huldigt de stelling dat je moet kopen als mensen angstig zijn en verkopen als ze hebzuchtig zijn. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Niemand weet wanneer angst of hebzucht de top bereiken. De menselijke psyche en kuddegedrag zijn onvoorspelbaar, zodat zelfs Buffett af en toe de mist in gaat.

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financien geeft een gastcollege aan studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam over de uitdagingen waar de Nederlandse economie voor staat Beeld anp

De economische modellen zoals ze worden opgesteld door de centrale banken, OESO, IMF en CPB houden daarom ook geen rekening met die prikkels. Die streven naar een haast wiskundige zekerheid. Helaas zet dat de goegemeente veelvuldig op het verkeerde been.

Want centrale banken kunnen wel honderden miljarden nieuw geld in de economie pompen, als mensen angstig zijn gaan ze dat niet uitgeven. Ze sparen het op voor later. Angst is voor een groot deel het gevolg van onzekerheid. Als de pensioenen worden gekort, de zorg duurder wordt of de kinderen geen uitzicht meer hebben op een vaste baan gaan ouderen sparen. Dat doen ze om een appeltje voor de dorst te hebben of hun kinderen later via een schenking te helpen bij het opbouwen van een bestaan.

Flexibilisering van de arbeidsmarkt is volgens de modellen van IMF, OESO en CPB een goede zaak, omdat ze een land internationaal concurrerender maakt. Dat betekent meer export en nieuwe banen. Maar de modellen houden er geen rekening mee dat deze hervorming ook tot onzekerheid leidt waardoor mensen de hand op de knip houden en minder uitgeven.

De economische wetenschap gaat ervan uit dat mensen optimaal voordeel uit keuzes willen halen. Maar mensen kunnen ook handelen vanuit altruïstische motieven. Gedragseconomen proberen deze factoren in modellen te incorporeren. Ze combineren de modellen met voorspellingen van hoe het volk erop reageert. Economie wordt samengebracht met psychologie, sociologie en zelfs neurowetenschappen. Alleen stellen de resultaten tot nu toe teleur, deels omdat economen, als ware imperialisten, er alleen uitpikken wat in hun kraam te pas komt.

Bart Nooteboom, parttime hoogleraar aan de universiteit van Tilburg, schreef onlangs op de economensite Me Judice dat economie niet in staat is tot interdisciplinariteit. Daarom vallen de wetenschappers terug op de oude, ondeugdelijke modellen. Hij vindt dat het vak economie moet verdwijnen omdat het niet meer voldoet in de huidige tijd. 'Als een systeem zich niet van binnenuit kan veranderen dan moet het weggevaagd worden door creatieve destructie van buitenaf', zo stelt hij.

Een jonge generatie moet daarom totaal iets nieuws uitvinden. 'Die zal zich misschien niet laten verstrikken in de oude dogmatiek.' Ook als dit als onprofessioneel wordt gekwalificeerd, moeten ze zich daar niet door laten afschrikken.

Kijk of deze prikkel aanslaat.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.