Column

Moet economiestudie op de schop?

De Kwestie van Peter de Waard

Foto Thinkstock

De vermaarde Britse econome Joan Robinson zei eens dat het doel van een economiestudie niet is economische problemen oplossen, 'maar voorkomen door economen op het verkeerde been te worden gezet'.

Dat economen de goegemeente op het verkeerde been zetten gebeurt maar al te vaak. Zo hebben ze al sinds 2011 keer op keer geroepen dat een Grexit op korte termijn onvermijdelijk is. Maar nog altijd zit Griekenland in de eurozone, omdat economen telkens de politieke wil onderschatten.

De economische wetenschap kampt met een identiteitscrisis. Het vak moet op de schop. De wiskundige modellen die studenten moeten leren om de gevolgen van beslissingen te kunnen berekenen, deugen niet. Ze gaan ervan uit dat mensen rationeel handelen. Maar dat doen ze niet.

Zelfbeeld

Door dat manco hebben de economen de crisis van 2008 niet zien aankomen. In het programma Buitenhof riep de net cum laude in dit vak afgestudeerde Joris Tieleman zondag dat de huidige studie economie leidt tot een 'tunnelvisie op economisch denken', waardoor 'grote collectieve blinde vlekken' zijn ontstaan.

Op de economensite Me Judice betoogt Piet Keizer, hoofddocent aan de universiteit van Utrecht, dat universitaire economen 'zichzelf niet begrijpen'. 'De interactie tussen zelfbeeld en wereldbeeld is verwrongen', aldus Keizer, hetgeen een wat ingewikkelde manier is om te zeggen dat economen van de maatschappij zijn vervreemd.

Ze zijn te veel homo economicus, houden geen rekening met moraliteit, irrationaliteit, politiek en sociale gedragingen van mensen. Daarom snappen de Brusselse politici of de mensen van de trojka (ECB, EU en IMF) zo weinig van een politieke beweging als Syriza in Griekenland.

Rationeel

Dat bankiers zich zo onverantwoord hebben gedragen - en nu mogelijk nog gedragen - is volgens Keizer te wijten aan de universitaire economen die 'hen met een wereldvreemd wereldbeeld hebben opgeleid'. Hij wil veel meer politicologie, sociologie en psychologie aan de studie economie toevoegen. Eigenlijk wordt economie dan een soort maatschappijleer - een vak waar premier Rutte toevallig les in geeft.

Dat rationele modellen niet werken is bekend. Voorspellingen worden zelden bewaarheid. Modellen houden geen rekening met onverwachte schokken zoals een klimaatramp, een revolutie in China, een handelsoorlog of een collectieve angstpsychose over de waarde van de dollar. Het is niet te voorspellen òf - laat staan wanneer - die zullen plaatsvinden.

Daarom moet de uitkomst van modellen vaker worden gerelativeerd. Robert Went (WRR) en Hella Hueck (RTLZ) pleitten eerder al voor meer bescheidenheid van economen. 'Liever vaker verschillende opties schetsen met daarbij de voor- en nadelen en afwegingen die je kunt maken, dan absolute zekerheden en waarheden debiteren.'

Volgende week is Prinsjesdag. Benieuwd of die bescheidenheid ook al doorklinkt.

Reageren?
p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.