Moet de journalistiek rekening houden met andere dan puur journalistieke overwegingen?

Nieuws komt niet altijd gelegen. Maar moet de krant daar rekening mee houden? Over timing en toelichtingen.

Publish and be damned: wie de wereld wat onthult, heeft tegenwoordig iets uit te leggen. Afgelopen weken oogstten primeurs van de Volkskrant niet alleen lof. Bij het openbaren van de bron in de 'affaire Halbe Zijlstra' plaatste de hoofdredactie maandag een 'verantwoording' online. Rond het opiniestuk van Geert Wilders, vrijdag, gebeurde hetzelfde. Transparantie en uitleg kunnen onnodige #ophef in de kiem smoren. Ook daarom hadden die verantwoordingen in de papieren krant niet misstaan.

Donderdag was de krant opnieuw mikpunt van kritiek, na de onthulling over schaatscoach Jillert Anema. Die heeft volgens sportkoepel NOCNSF een poging tot matchfixing ondernomen tijdens de vorige Winterspelen. Een opmerkelijke primeur. Maar daar was niet iedereen blij mee, blijkt uit de tientallen brieven die binnenkwamen. Vooral het moment van publiceren stak. Zoals een briefschrijver het verwoordde: 'Kan iemand mij uitleggen waarom de Volkskrant juist vandaag, op de dag dat een topsporter als Jorrit Bergsma zijn prestatie moet neerzetten, met dit artikel is gekomen?'

Dat was nog een fatsoenlijk schrijven, sommige van de tientallen reacties waren vergiftigd met blinde woede en haat jegens de krant. Er vielen grote woorden, over 'landsbelang' en 'verantwoordelijkheid', over 'relschopperij'.

Hoe is het werkelijk gegaan met dat nieuws? Mark van Driel, chef Sport, legt uit: 'Onze verslaggever John Volkers had al eens opgevangen dat Anema was berispt door NOCNSF. In september vorig jaar werden de schaatsploegen gepresenteerd, toen kwamen Volkers en verslaggever Erik van Lakerveld met Anema te spreken. Die beklaagde zich over zijn behandeling door de sportkoepel, door chef de mission Maurits Hendriks. September vonden we geen juist moment voor zulk nieuws. Dus spraken we af het ergens in de winter te brengen. Zeker in een olympische winter is het niet ongebruikelijk verhalen op te sparen, want tijdens de Spelen krijg je de hoofdrolspelers vaak niet uitvoerig te spreken.

'Het interview met Anema legden we woensdag voor aan NOCNSF. Rond middernacht Koreaanse tijd stuurde de sportkoepel een reactie, inclusief de brief die destijds aan Anema is gestuurd. Daarin stonden details die Anema voor onze verslaggevers had verzwegen en die het hele verhaal deden kantelen. We hadden ineens nieuws, een reactie van NOCNSF. En dus hebben we het interview dat al klaarstond omgebouwd tot nieuwsartikel met meer nadruk op de onthullende feiten en minder aandacht voor Anema's klachten. Natuurlijk hadden we nog een dag kunnen wachten met publiceren, maar het voelt voor een journalist niet logisch om hard nieuws uit de krant te houden. De explosiviteit van het verhaal hadden we ons ook niet helemaal gerealiseerd.'

Van Driel verzekert dat bij zijn redactie geen enkele intentie bestond om Jorrit Bergsma donderdag een slechte 10 kilometer te bezorgen - waarom zou de krant ook? Dat de sportredactie schaatsnieuws wil brengen op een relevant moment, is niet onbegrijpelijk. NOCNSF kreeg vier uur de tijd voor wederhoor, dat is erg kort. Maar toen de reactie wel kwam, werd het nieuws harder en nam de urgentie onverwacht toe.

Kernvraag is hier of de journalistiek rekening dient te houden met andere dan puur journalistieke overwegingen. Mij lijkt in dit geval de zorg voor topsporters iets van de sportwereld zelf, niet van de journalistiek. Ook is mij niet duidelijk waarom nieuws over een schaatscoach van doorslaggevende invloed zou kunnen zijn op de rit van een schaatser als Jorrit Bergsma. Wie kan trouwens weten waarvan een sporter mogelijk nog meer overstuur raakt?

Dat vindt de hoofdredactie ook. 'Op het moment dat we nieuws rond hebben, zetten we het in de krant. Dat is onze journalistieke plicht', zegt adjunct-hoofdredacteur Pieter Klok. 'We kunnen daarbij geen rekening houden met de gevolgen die dat mogelijk heeft voor de gemoedsrust van betrokkenen.'

Dat is geen populair standpunt bij een deel van de sportlezers. Hun enthousiasme kun je niemand kwalijk nemen, noch de angst voor een verstoord feestje. Hier botsten nuchtere, koele journalistieke afwegingen tegen een warmbloedige werkelijkheid, waarin schaatskoorts de temperatuur fors deed stijgen. Daar zou je als medium rekening mee kunnen houden, gezien de reacties was dat pr-matig verstandiger geweest. Maar wie daaraan toegeeft, bevindt zich al snel op hellend vlak. Journalistiek raakt ver van huis wanneer die onthullingen over een frauderend politicus ophoudt tot de dag na de verkiezingen of een oliebollentest publiceert op 2 januari.

Nieuws gaat zijn eigen weg en moet niet worden gezien als een braampje op de baan van nationale glorie. De journalistiek moet geen dweilploeg zijn om zaken glad te strijken, maar om rimpelingen te melden. Zolang je het maar kunt uitleggen.

De Ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak. ombudsman@volkskrant.nl, volkskrant.nl/ombudsman

Post van een lezer

Deze week las ik in de (digitale versie van) de krant dat de Vlaamse directeur van Oxfam met naam en toenaam werd genoemd in een artikel over die organisatie. Dat kan toch niet? Vroeger heette zo iemand 'Roland van H.', of misschien zelfs 'R.H.'. Deze man staat nu te kakken zonder veroordeeld te zijn, op basis van beperkte journalistieke informatie en zonder hoor en wederhoor.

M. Krabbendam
Zuid-Soedan


Het Stijlboek van de Volkskrant bepaalt dat verdachten met initialen worden aangeduid. Er zijn uitzonderingen: onder meer bij grote bekendheid en wanneer de identiteit vanzelf blijkt uit de context. Of dat laatste hier het geval was, is discutabel. Het valt alleen niet uit te leggen dat de krant deze week beide deed: in het ene stuk stond de naam voluit, de dagen daarna met initialen. Een heldere lijn had hier niet mogen ontbreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.