Moeilijk regisseur, maar geniaal visionair

Een enfant terrible, een luis met weerhaken: de onlangs overleden regisseur Einar Schleef was zeker niet overal geliefd, maar hij is onbetwist één van de groten in het na-oorlogse Duitse theater....

NAAR nu pas bekend is gemaakt, is de Duitse theaterregisseur, schrijver en acteur Einar Schleef zaterdag 21 juli op 57-jarige leeftijd in Berlijn overleden. Al in mei en juni moest Schleef voorstellingen voor de Wiener Festwochen (een solo-optreden met de titel Brecht Wuolijoki Puntila Schleef en zijn Nietzsche-Trilogie) om gezondheidsredenen afzeggen. Hij leed aan een hartkwaal.

De in Sangerhausen (Thüringen, voormalig Oost-Duitsland) geboren Schleef gold als een 'moeilijk regisseur' en een 'geniale visionair'. Zijn ensceneringen zijn, zowel in Duitsland als elders, zeer wisselend ontvangen. 'Hij was een luis in de pels, die bleef zitten met weerhaken', aldus Holland Festival-directeur Ivo van Hove in een eerste reactie op Schleefs overlijden.

In 1999 maakte Schleef voor het Holland Festival de omstreden enscenering van Salomé en hij zou komend seizoen Het Balkon van Jean Genet bij Toneelgroep Amsterdam regisseren. 'Een van zijn verdiensten is dat hij het koor in het theater een nieuwe plek heeft gegeven', vindt Van Hove.

Veel van Schleefs ensceneringen, ook zijn Salomé, werden gekarakteriseerd door grote, geritmiseerde spreekkoren. Die werden vaak geassocieerd met het nazisme, maar voor Schleef vormden ze ook een vorm van verzet tegen de Junge Pioniere in de DDR en socialistische groepsgebeurtenissen als de Jugendweihe.

Schleef begon zijn carrière als decorontwerper aan het beroemde Berliner Ensemble, maar vluchtte in 1976 uit de DDR. Pas in de jaren negentig steeg zijn ster als weerspannig en eigenzinnig theatermaker met de première van het stuk Wessis in Weimar.

Zijn 'pièce de resistence' is volgens Van Hove Sportstück van Elfriede Jelinek, dat in de korte versie vijf uur duurt en een 'grote gevoelchaos' veroorzaakte, bijvoorbeeld door een extreme lange scène waarin de acteurs drie kwartier lang gymnastiekoefeningen deden. Van Hove: 'Hij was een grote meneer die over grote dingen in grote beelden sprak. Zijn decors waren bijna allemaal wit, uitgezuiverd; de mens was daarin teruggebracht tot een nietig individu in het heelal.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden