Moedige doorzetter met groot gevoel voor rechtvaardigheid

De Chinese activist Chen Guangcheng ontsnapte afgelopen week en vluchtte naar ambassade VS.

SHANGHAI - Een doorzetter met lef en een groot gevoel voor rechtvaardigheid. Zo staat Chen Guangcheng bekend bij zijn vrienden. De 40-jarige blinde activist wist de afgelopen week op spectaculaire wijze te ontsnappen aan de bewaking die hem sinds anderhalf jaar dwong tot huisarrest in zijn dorp in Shandong, de kustprovincie ten zuidoosten van Peking.

Chen staat bekend als 'blote-voeten-advocaat', een man met veel aanzien bij dorpsgenoten omdat hij zichzelf wegwijs heeft gemaakt in de wetboeken. Zonder formele juridische opleiding werd hij zo een vraagbaak voor burgers die in botsing kwamen met China's autoritaire systeem.

Zijn rechtvaardigheidsgevoel kreeg hij van zijn vader, vertelde zijn broer - die na Chens ontsnapping gelijk werd opgepakt. Als kind kreeg Chen van zijn vader verhalen te horen over vaderlandse helden, die het opnamen voor het gewone volk in de strijd tegen de vele doortrapte heersers die de Chinese geschiedenis kent.

Chen werd een van de bekendste dissidenten van China dankzij taai ageren tegen omstreden praktijken in zijn geboortestreek. Hij trok veel aandacht met zijn protest tegen de gedwongen sterilisatie van duizenden vrouwen in het kader van het eenkindbeleid. Ook fungeerde hij als adviseur voor dorpelingen met klachten over machtsmisbruik en corrupte partijfunctionarissen.

Zijn opstelling maakte hem gehaat bij de autoriteiten, en in 2006 namen zij wraak. Chen werd veroordeeld tot vier jaar cel, officieel wegens het aanzetten tot vernieling van eigendom en het blokkeren van de openbare weg - aanhangers van Chen hadden enkele ruiten van een overheidsgebouw ingeslagen en de weg versperd, toen hij weer eens was opgepakt.

Lastige onderdanen als Chen, die als kind blind werd door een onbehandelde ziekte, zijn een doorn in het oog van de communistische partij. Het partijkader is zeker op het platteland vaak nog gewend de macht op bijna feodale wijze uit te oefenen. Wie daartegen protesteert, kan op harde wijze worden aangepakt. Daarbij grijpen lokale partijchefs vaak naar onwettige middelen, heeft de praktijk geleerd.

De regering in Peking gedoogt dit optreden meestal vanuit de gedachte dat het in het belang is van het handhaven van de 'sociale stabiliteit'. Het heeft China de reputatie bezorgd van een land waar niet de wet geldt, maar de willekeur van machthebbers van de partij.

Actievoeren, zoals Cheng doet, vergt grote persoonlijke moed. 'Je riskeert intimidatie en geweld', zegt een advocaat in Shanghai. 'Niet alleen tegen jezelf, ook familieleden en vrienden en bekenden die je steunen kunnen het doelwit worden. Er kunnen knokploegen opduiken om je onder de duim te houden. Aan de politie en de rechtbank heb je niks. De Chinese staat laat zich bij kritische burgers als Chen van zijn zwartste kant zien'.

Chen en zijn vrouw werden vorig jaar door een knokploeg mishandeld, nadat de dissident informatie over de wijze waarop hij onder huisarrest werd gehouden naar buiten had gebracht. Mensen die Chen wilden bezoeken, werden door de knokploeg tegengehouden, geïntimideerd en weggejaagd. Dit overkwam ook een team van CNN, dat samen met acteur Christian Bale - onder meer bekend van de jongste serie Batman-films - de blinde activist wilde opzoeken.

AMERIKAANSE REGERING ZIT OMHOOG MET CHINESE DISSIDENT OP AMBASSADE IN PEKING

De Amerikaanse regering zit omhoog met de Chinese dissident Chen Guangcheng, die vorige week bij verrassing ontsnapte aan zijn huisarrest. Chen heeft de bescherming gezocht van de Amerikaanse ambassade in Peking.

Chen deed dit aan de vooravond van een bezoek van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton en minister van Financiën Timothy Geithner aan China.

Zowel de VS als China willen volgens analisten niet dat hun onderlinge verhoudingen door de zaak van deze activist in een dip raken. Washington heeft nog steeds niet bevestigd dat Chen in de ambassade is. Ook Peking houdt zich stil. China's staatsmedia zwijgen over de ontsnapping, terwijl op het Chinese internet alle tweets, blogs en zoekopdrachten die verwijzen naar Chen meteen worden gecensureerd.

De radiostilte geeft aan dat Peking en Washington achter de schermen druk bezig zijn met onderhandelingen over een uitweg voor de blinde activist. Daarbij dringen zich twee opties op: of Chen krijgt asiel in de Verenigde Staten, of hij blijft in China met de garantie dat hem en zijn familie niets zal overkomen.

Chen wil zelf in China blijven, zeggen zijn medestanders. De activist richtte zich vorige week al in een videoboodschap tot premier Wen Jiabao, met het verzoek om bescherming van zijn familie en berechting van degenen die hem mishandelden in zijn dorp in de provincie Shandong. Na Chens ontsnapping heeft de politie enkele van zijn familieleden en medestanders opgepakt.

Ook de bekende criticus Hu Jia is dit weekeinde opgepakt. Hu, een van China's belangrijkste dissidenten, zet zich in voor de mensenrechten, het milieu, aidspatiënten en voor Tibet. In 2008 kreeg hij de Sacharovprijs, de prestigieuze mensenrechtenonderscheiding van het Europees Parlement. Hu zat jarenlang in de gevangenis, omdat hij zich schuldig zou hebben gemaakt aan 'het aanzetten tot ondermijning van de staatsmacht'. Vorig jaar kwam hij vrij.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden