Moeders die het slecht menen

De wiegendood van een baby is een tragedie. De wiegendood van twee baby's in hetzelfde gezin is verdacht. De wiegendood van drie baby's op een rij wijst op moord....

Het gaat daarbij om ouders, meestal moeders, die de aandacht van medische specialisten zoeken door ziektes van hun kinderen te overdrijven, te verzinnen of gewoonweg te veroorzaken. Dit veroorzaken van ziektesymptomen kan zulke dramatische vormen aannemen dat het kind eraan overlijdt.

Omdat Meadow in veel van de omstreden rechtszaken in Engeland als getuigedeskundige is opgetreden heeft de diagnose MBPS in korte tijd het imago van een hysterische eenmansguerrilla tegen goedbedoelende ouders gekregen. Weg met die onzindiagnose, is dan ook de begrijpelijke, veelgehoorde reactie van Engelse ouders en artsen.

Dat is jammer, want de bedenkelijke Engelse hype van MBPS-gevallen vertekent het beeld. In de meeste Europese landen wordt MBPS gezien als een uiterst zeldzame vorm van kindermishandelingdie weinig bekendis en ook nog eens moeilijk vast te stellen is. Nog maar een paar jaar geleden schreef de Nederlandse kinderpsychiater Roselien Vecht het overzichtelijke en gedegen Munchausen by proxy -Gestoord ouderschap, zieke kinderen om artsen op de mogelijkheid van deze vaak over het hoofd geziene diagnose attent te maken. Zij geeft in dit boekje een uitvoerige beschrijving van de gedragskenmerken van moeder en kind die een aanwijzing zouden kunnen zijn om aan MBPS te denken.

De MBPS-moeder doet zich doorgaans voor als een uiterst zorgzame ouder die niet rust voor haar kind de best mogelijke behandeling krijgt. Zij schotelt, aldus Vecht 'een zeldzame of onbekende ziekte voor, liefst levensbedreigend, iets met ademhaling of bewustzijn, en weet het zo te presenteren dat ze zich verzekerd weet van de bezorgdheid en aandacht van een team van artsen'. Ze shopt van ziekenhuis naar ziekenhuis, vraagt om second opinions en dringt aan op onderzoek en operaties, ook als deze uiterst belastend zijn voor haar kind en door de arts worden afgeraden. Gebrek aan empathie voor haar eigen kind, vaardigheid in het manipuleren van artsen en behoefte aan aandacht lijken de meest cruciale kenmerken te zijn.

Het zijn kenmerken die stuk voor stuk aanwezig zijn bij de moeder van de Amerikaanse Julie Gregory. Gregory beschreef haar ervaringen in het recent verschenen Sickened The Memoir of a Munchausen by Proxy Childhood. Het is een verhaal van zestien jaar lang ziekenhuis in, ziekenhuis uit met verzonnen ziektes. Haar oma is met het verILLUSTRATIE UIT 'LUMIE INVISIBLE À MES YEUX' zinnen begonnen. Deze oma, die haar leven opfleurt door opzettelijk aanrijdingen te veroorzaken, geeft haar kleindochter op een dag een oud snoepje en vraagt haar, zodra ze het op heeft, of ze geen buikpijn heeft, zich niet koortsig voelt, of misschien draaierig is.

Het drie jaar oude meisje is bei¿nvloedbaar genoeg om zich inderdaad minder lekker te gaan voelen en tegen de tijd dat haar ouders thuiskomen, heeft oma zich tot een staat van totale paniek opgewerkt. Een vreemde zwarte man heeft het kind een snoepje gegeven,liegt ze tegen de ouders, en een spoedtocht naar een EHBO-post wordt ondernomen.

Na nog eens vier van dit soort spoedopnames is de vader het zat en verhuist met vrouw en kind ver uit de buurt van oma vandaan.

Zijn vrouw blijkt haar moeder echter niet nodig te hebben om op de ingeslagen weg verder te gaan. Vindingrijk creeert ze voor zichzelf een carri buitenshuis werken kan ze immers met zo'n zieke dochter niet uit de migraines, flauwtes, pillen en din die ze voor haar dochter verzint.

Ze leert haar hoe ze een ziekelijke houding in de spreekkamer moet aannemen, prent haar in wat ze tegen de dokter moet zeggen, knipt haar haren rafelig af en houdt haar voortdurend thuis van school. Weifelende dokters worden door andere vervangen en bij iedere nieuwe dokter meldt ze zich met een energiek en bezorgd 'we moeten tot op de bodem uitzoeken wat er mis is met dit kind'. De vader, een licht schizofrene Vietnam-veteraan, heeft iedere tegenwerking dan al lang opgegeven en ziet vanaf zijn plek voor de tv aan hoe zijn vrouw steeds wildere symptomen verzint.

Een hoogtepunt wordt in de ziektegeschiedenis bereikt wanneer de moeder met een beleid van uithongering en uitputtende arbeid haar dochter zover heeft afgemat dat ze met succes naar de cardioloog kan.

De hartkloppingen en flauwtes lijken er ernstig genoeg voor. Voor de moeder breekt een bijna feestelijke tijd aan van samenzweerderige gesprekken met artsen, geheimzinnige ziektes, EEG's en katheteriseren. Pas als de moeder op een openhartoperatie staat, is voor de arts de grens bereikt en werkt hij niet meer mee.

Het verhaal dat Gregory vertelt is extreem. Zo extreem zullen de meeste MBPS-gevallen niet zijn. Des te opmerkelijker is het dat de artsen waar haar moeder bij aanklopt, zo argeloos blijven geloven in de goede bedoelingen van de moeder, zelfs wanneer eerst Julie's broertje, en later nog een hele reeks pleegkinderen langs hetzelfde pad van dokter naar dokter gesleurd worden. Wat het bedrog zo gemakkelijk gaande houdt, is de medewerking van de kinderen. Ze durven zich simpelweg niet tegen de moeder te verzetten, en als ze toch bij iemand aankloppen worden ze niet geloofd.

Het is ook moeilijk te geloven: moeders die de mishandeling van hun kinderen voor een deel uitbesteden aan de dokter. De ouders en dokters die te hoop lopen tegen de uit de hand gelopen MBPS-argwaan van de Engelse dokter Meadow en de diagnose het liefst van tafel willen vegen, geloven er dan ook niet echt in. Maar als Sickened iets onderstreept, is het dat in sommige gevallen een beetje gezonde argwaan geen kwaad kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden