Moedermodel

Bestsellerauteur Curtis Sittenfeld ( 38 ) is neurotisch, middleclass, blank en moeder. Haar nieuwe boek is net in vertaling verschenen. Aaf Brandt Corstius, fan van het eerste uur, reisde naar St. Louis om haar idool te spreken.

St. Louis is een echte Amerikaanse stad, met een groot football-stadion, generieke hotels, brede snelwegen die recht door de stad heen lopen, een Forest Park en saaie winkelketens. St. Louis is vreemd genoeg ook de stad waar de beroemdste schrijver van Amerika, Jonathan Franzen, is opgegroeid en waar de minst beroemde, maar (volgens mij) beste schrijfster van Amerika woont: Curtis Sittenfeld.


Ik ontmoette haar op een koude dag, eind maart, in het Chase Park Plaza Hotel. Ze had me een interview beloofd en een tour langs de plekken in St. Louis die in haar nieuwste boek voorkomen. Dat boek, Sisterland, is net vertaald naar het Nederlands als Zusjesland.


Ik was doodzenuwachtig. Zij is mijn idool, vandaar.


Ooit had ik Sittenfeld al gesproken, in 2006, bij het uitkomen van haar eerste boek, de coming-of-ageroman Prep, toen ze in Nederland was om die te promoten. Ze vertelde me toen in een ultrakort interviewtje dat ze een strakke Nederlandse spijkerbroek had gekocht en leerde mij meteen de Amerikaanse term muffin top: een beeldende omschrijving van de vleesflapjes die over de rand van je broek heen komen als die te strak zit. Prep werd, ondanks zijn bestsellerstatus in Amerika, geen succes in Nederland. Ik begreep daar niets van. Het handjevol mede-Sittenfeld-fans in Nederland ook niet. Sittenfeld is zo iemand over wie je een beetje evangelistisch kunt worden. Prep heb ik veel cadeau gedaan en de mensen bij wie het aansloeg, gingen het ook weer cadeau doen. Het haalde niet veel uit.


Curtis Sittenfeld is, net als St. Louis, heel gewoon en Amerikaans om te zien: lange zwarte North Face-dekbedjas, zwarte trui, donkerblauwe spijkerbroek, splinternieuwe gympen en een zwart brilletje. 'Ik heb even op het punt gestaan om dat soort laarzen aan te trekken', zegt ze aan het begin van het gesprek en wijst naar mijn grijze suède laarzen, 'maar ze zaten nog in een tas, in een koffer, en ik dacht...' Eerder heeft ze al op mijn iPhone, die als opname-apparaat dient, gewezen en gevraagd of de opnamefunctie wel goed werkt. 'Ik heb de neiging om mijn iPhone er ook nog naast te leggen, zodat je meer kans hebt op een goede opname.' Later in het interview vertelt ze dat haar grootste geheim is dat ze toen ze net moeder was, maar twee keer per week douchte. En dat er naast haar bed een gigantische, overhellende wasmand staat. En dat ze, ook in die prille ouderschapsperiode, geen tijd had om de woonkamer in te richten, zodat die dus jarenlang geheel leeg was.


Curtis Sittenfeld schrijft boeken waarin de hoofdpersoon, in haar woorden, altijd een 'neurotisch, gevoelig, middleclass, blank meisje' is.


En dat is ze zelf ook, lijkt het.


En ik, haar toegewijde lezer, ben dat ook. En de honderden Amerikaanse vrouwen die bij lezingen naar haar toe komen met een 'zeer beduimelde uitgave van Prep, met Post-its erin en onderstreepte passages', zijn het ook. Vrouwen die zichzelf, of zichzelf als puber, herkennen in dat boek, dat gaat over een meisje dat op een upperclass kostschool terechtkomt (een 'prep') en zich pijnlijk bewust is van haar omgeving, en, vooral, van zichzelf. Erna kwam nog de verhalenbundel The Man of My Dreams en daarna weer een heel nieuw genre betreden: een bijna thrillerachtig spannend verhaal over tweelingzussen die helderziend zijn. De ene, Kate, wil van dat talent niets meer weten en hunkert naar een burgerlijk leven. De andere, Violet, is wat theatraler van aard en heeft haar helderziendheid juist omarmd; ze is medium geworden. Violet veroorzaakt een massahysterie in St. Louis als ze voorspelt dat daar een enorme aardbeving zal plaatsvinden. Het boek gaat over de gevolgen van die voorspelling, gezien door de ogen van de nuchtere maar (inderdaad, zoals in alle boeken van Sittenfeld) neurotische Kate.


'Ik ben een schrijver die altijd ideeën heeft, de hele dag door, maar over de meeste van mijn ideeën zou ik niet jarenlang aan een boek willen schrijven. Het idee moet járen leuk blijven wil ik er een roman over schrijven. Dat was zo toen ik bedacht dat ik een roman over Laura Bush wilde schrijven, en dat was zo toen ik het verhaal over de voorspelling in St. Louis hoorde. Ik wist meteen: dit is een boek.'


Sittenfeld, die in 2007 in St. Louis kwam wonen, hoorde in 2008, toen daar een heel lichte aardbeving was, van een vriend dat er in 1990 een 'pseudowetenschapper' was geweest die op een bepaalde datum een zeer sterke aardbeving had voorspeld. 'Tweehonderd jaar geleden ís hier ook een gigantische aardbeving geweest, dat weet iedereen die hier woont. Tegelijkertijd is het hier geen aardbevinggebied, zoals Californië. Die vreemde combinatie - het is hier gebeurd, maar aardbevingen zijn geen deel van het dagelijks leven - leidde er, vermoed ik, toe dat die vage voorspelling zo'n snaar raakte. De mensen werden heel bang.'


De pseudowetenschapper werd serieus genomen; basisscholen hielden oefeningen voor als het zou gebeuren, mensen stuurden hun porselein naar familie in andere staten op. Een universitair docent die Sittenfeld kent, zette haar joggingschoenen voor de zekerheid maar in de achterbak op de voorspelde dag, zodat ze hard zou kunnen wegrennen als de beving losbarstte. Het boek is, ondanks de sensationele elementen van de aardbeving en de paranormale begaafdheid van de zussen, ook een echt psychologisch drama. Over zusterschap en ook, heel erg, over het moederschap. Kate is een prille moeder die te maken krijgt met al die gekmakende mentale processen waarmee prille moeders te maken krijgen: schuldgevoel, de vraag 'wil ik ooit nog werken', tergende obsessies voor autostoeltjes, mpv's en spenen, de tergend langzaam voorbijgaande dagen gezeten aan zandbakken in saaie parken die tegelijkertijd veel te snel voorbij lijken te gaan.


Ze lacht als ik zeg dat het boek natuurlijk spannend was, maar me ook allerlei spiegels voorhield over het ouderschap. 'Het was grappig - ik dacht dat ik een spannend verhaal over aardbevingen en helderziendheid aan het schrijven was, maar tegen het einde realiseerde ik me: ik heb een boek over borstvoeding geschreven.'


Dat is een te bescheiden opstelling, en dat vind ik niet alleen, dat vinden ook alle grote recensenten die Sisterland de hemel in hebben geprezen. The Guardian riep het uit tot een van de boeken van het jaar, The Washington Post noemde Sittenfeld naar aanleiding van Sisterland 'een meesterlijk verteller'. En dat is ze ook. Maar het boek geeft, dat is waar, tot in de allerpiepkleinste details waar Sittenfeld zo goed in is, de diepste werking weer van de jonge moedergeest, net zoals Prep de werkingen van de pubergeest beschreef.


We stappen in haar auto, een voor Amerikaanse begrippen piepkleine Volvo waarin een voor mij zeer vertrouwde hoeveelheid kruimels en zakdoeken over de vloer zwerft, en rijden naar de betere buurt rond DeMun Avenue, waar een groot deel van Sittenfelds boek zich afspeelt. 'In Amerika heb je veel leesclubs, in St. Louis ook. Ik lees er weleens voor, en altijd hebben de mensen het er dan over in welk huis aan DeMun mijn hoofdpersoon woont.' We lopen de prachtige straat vol Europees aandoende bakstenen villa's af, zodat Sittenfeld mij het parkje kan laten zien dat in haar boek, en in het echt, door bewoners Milf Park genoemd wordt. (Een MILF is een Amerikaanse afkorting voor Mom I'd Like to Fuck.) Op deze donderdagochtend zijn er exact nul MILFs in het park, nul mensen überhaupt, wat jammer is.


We gaan naar Kaldi's, een belangrijk café in het boek, waar Kate regelmatig komt met Hank, haar - zwarte - beste vriend, die ook fulltime voor zijn kind zorgt en voor wie zij verwarrende gevoelens koestert.


Bij de toonbank van Kaldi's moet Curtis haar naam opgeven aan de barista, die geen enkele blijk van herkenning geeft. Terwijl Curtis toch een ongebruikelijke naam is voor een vrouw, en ze toch een erkende New York Times bestseller-auteur is. Misschien, opper ik, is ze een niet-beroemde beroemde schrijver. 'Dat is zo. Om beroemd te zijn, op die sterrenachtige manier, moet je een bepaalde manier van leven hebben. Naar feesten gaan, in New York wonen. Ik woon hier en ik heb hier een goed leven, we wonen prettig, het leven is hier makkelijk, het is niet claustrofobisch, ik ben tevreden over de school van mijn kinderen. Ik vind het niet erg dat ik niet als beroemd en glamoureus word gezien. Daar moet je ook je best voor doen. Ik denk altijd: schrijvers, ook heel grote, doen negentig procent van de tijd wat alle mensen doen. Werken, naar de supermarkt gaan.'


Op een manier die haar gewoonheid tekent en die lijkt te passen bij het karakter van haar hoofdpersonen (neurotisch, middleclass, gevoelig) omarmde Sittenfeld rijkelijk laat de social media. Eerst sloot ze zich als laatste uit haar kennissenkring aan bij Facebook en schreef daarover een artikel in The New York Times getiteld 'I'm on Facebook. It's Over'. Daarna overtuigde haar broer, P.G. Sittenfeld, politicus in Cincinnati en fanatiek twitteraar, haar om op Twitter te gaan. Ze voelde verzet, maar toen ze voor Sisterland een boekentournee deed en er steeds een handjevol bejaarden op haar optredens afkwamen, 'realiseerde ik me dat de mensen die mijn boeken lezen, hun informatie ergens anders vandaan halen dan een poster in een boekwinkel'.


Sittenfeld won informatie over Twitter in bij haar broer. 'Hij zei dat ik minstens twee tweets per dag moest sturen.' Een goede vriendin, de succesvolle chicklitauteur en groot-twitteraar Jennifer Weiner, stelde haar gerust. 'Zij zei dat je in het weekeinde niet hoeft te twitteren.' Gerustgesteld begon ze eraan: 'Ik besloot het een maand daadwerkelijk te doen. Voor ik het wist, was ik verslaafd.' Op sommige dagen ziet ze Twitter als 'een geweldige gemeenschap, vooral met schrijvers die ik zelden in het echt zie', op andere momenten als 'gigantische tijdverspilling'.


Sittenfeld komt zelf ook uit het 'gewone' Amerika, uit Cincinnati, Ohio. 'Een stad die erg op St. Louis lijkt. Ik ben een mid-Westerner, niet een New Yorker die in de mid-Western psyche probeert te kijken.' Koos ze er daarom voor om haar roman in St. Louis te situeren, een veel authentiekere, Amerikaansere stad dan bijvoorbeeld Los Angeles of New York? 'Ik zou mijn boeken in Brooklyn kunnen situeren, maar ik vind eigenlijk dat al te veel boeken en tv-series zich op dat soort plekken afspelen. Dat komt doordat veel schrijvers in Brooklyn wonen. Dat is geen afspiegeling van het leven van de meeste Amerikanen.'


St. Louis is dat wel. Er lopen hier dikke mensen over straat, in het centrum zitten kiprestaurants en sportcafés, niemand is hip gekleed. Het zijn bescheiden mensen, heel anders dan New Yorkers. 'Mensen die hier zijn opgegroeid, zijn verbaasd. Ze vragen mij: 'Vinden lezers die hier niet vandaan komen het wel interessant dat het boek zich afspeelt in St. Louis?''


Zelf heeft Sittenfeld geen last van dat soort gêne. Ze is fan van haar stad, dat is duidelijk als ze mij vertelt wat ik er de rest van mijn dag moet doen. Ik móét een taxi naar de Gateway Arch nemen, de gigantische en meteen ook enige, toeristische trekpleister van de stad. 'Want die is echt indrukwekkend.' Ik moet door de chique, door hekken omsloten oude straten van West End lopen. 'De eerste gated communities van Amerika.' En wist ik dat St. Louis ooit de drie na grootste stad van Amerika was? De eerste kolonisten die in het Westen gingen wonen, treinden en voeren door de stad heen.


Later op de middag, als ik vanaf de Arch, een gigantische boog ('Het hoogste monument van Amerika!') ontworpen door de Fins-Amerikaanse architect Eero Saarinen, naar de Mississippi kijk, begrijp ik dat deze stad, die verder geen toerist ooit bezoekt, indrukwekkend kan zijn.


Haar volgende boek situeert Sittenfeld niet ver van St. Louis af, althans in geografische zin. Het speelt zich af in haar geboortestaat Ohio en is alweer een ander genre: een hedendaagse versie van Pride and Prejudice. Uitgeverij HarperCollins heeft The Jane Austen Project bedacht: zes bestsellerschrijvers van nu hernemen zes boeken van Jane Austen. Joanna Trollope heeft Sense and Sensibility al onder handen genomen, Val McDermid herschreef Northanger Abbey.


'Het is leuk om te doen, het is als een schrijfoefening. Een soort fan fiction. De architectuur van het boek is er, maar ik moet er iets anders van maken. Ik wil iets lichts en luchtigs schrijven. Ik heb dat genre leren waarderen. Bossypants van Tina Fey bijvoorbeeld vond ik geweldig.'


Klaar is ze voorlopig nog niet. 'Mijn vader vroeg laatst: 'Hoe gaat het met je boek?' Ik zei dat het nog lang ging duren. Hij: 'Maar Jane Austen heeft al het zware werk toch al voor je verricht?''

Zusjesland, 24,90 euro (Cargo)

Laura Bush-obsessie

Het derde boek van Curtis Sittenfeld was haar meest scandaleuze; het was een roman over Laura Bush, fictief, maar toch zwaar gebaseerd op de first lady, wier termijn er toen bijna op zat en door wie Sittenfeld al jaren geobsedeerd was. Ingrediënten voor een klein boekenschandaal: het seksleven van Laura en George Bush, die in het boek Alice en Charlie Blackwell heten, wordt tot in detail beschreven, net als de afkeer die Laura door de jaren begint te voelen van de politiek van haar eigen man.


'Laura Bush heeft het boek zelf nooit gelezen', zegt Curtis Sittenfeld erover. 'Althans, dat heeft ze tegen journalisten gezegd. Ik had het ook niet gedaan als ik haar was.'

Strak schema

Een schrijver die er op haar 38ste al vier boeken op heeft zitten en ettelijke publicaties in bladen als The New Yorker, en die in die tijd ook nog vrij snel achter elkaar twee dochters kreeg, kan zichzelf productief noemen. Het geheim zit volgens Sittenfeld in het 'niet checken van internet'. 'Vroeger kon ik mezelf gerust wijsmaken dat het nodig was om voor het schrijven eerst een uur op people.com rond te hangen om de laatste celebritynieuwtjes te lezen; nu doe ik dat niet meer.' Haar methode: ze werkt op twee computers in een kantoor aan huis. De computer waarop zij schrijft, heeft geen internet, de andere wel.

Curtis Sittenfeld

De Amerikaanse schrijfster Curtis Sittenfeld is in 1975 geboren in Cincinnati, Ohio. Ze volgde een schrijfopleiding aan de Stanford-universiteit in Palo Alto, Californië en debuteerde in 2004 met Prep, een roman over de middleclass puber Lee Fiora die op een highclass middelbare school terechtkomt. Het boek, waaraan Sittenfeld drie jaar schreef, werd door The New York Times Book Review tot de tien beste boeken van 2005 gerekend. Het net in Nederlandse vertaling verschenen Sisterland (2013) is haar vierde boek. Sittenfeld schrijft daarnaast ook non-fictie voor tijdschriften, waaronder The New York Times. Ze is getrouwd, heeft twee kinderen en woont in St. Louis, Missouri.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden