Moedermelk van een ander

Moeders die zelf geen borstvoeding kunnen geven, stappen in het buitenland naar een moedermelkbank. Maar hier heerst daar een taboe op, merken ze bij het pas opgerichte Moedermelk Netwerk....

tekst ANNE-GINE GOEMANS . ILLUSTRATIE CLAUDIE DE CLEEN

De Canadese Gabriel werd geboren met een zwakke hartslag en een laag bloedsuikerpeil. Haar zieke moeder kon geen borstvoeding geven. Tot overmaat van ramp hield Gabriel de poedermelk niet binnen. Wanhopig deed de vrouw een beroep op de moedermelkbank in Vancouver. 'Zonder deze instelling was mijn baby gestorven', zegt de dankbare moeder.

In Duitsland, Engeland, de Verenigde Staten, Canada en nog tientallen andere landen is het de gewoonste zaak van de wereld. Vrouwen die niet in staat zijn hun baby zelf borstvoeding te geven, kunnen daar terecht bij moedermelkbanken. Professioneel georganiseerde instellingen, waarvan een aantal deel uitmaakt van ziekenhuizen, die jaarlijks duizenden liters doneren aan evenzovele baby's. Wie onder andere in Amerikaanse kranten de emotionele relazen leest van moeders die gedoneerde melk ontvingen, kan niet anders concluderen dan dat de moedermelkbank levens redt. Vooral voor te vroeg geboren baby's werkt het als een medicijn. Zelfs volwassenen kunnen in de VS een beroep doen op de bank. De melk blijkt infecties tegen te gaan bij patiënten die een orgaantransplantatie ondergingen.

Ondanks alle succesverhalen bestond er tot voor kort in Nederland geen moedermelkbank. Chella Verhoeven uit Brabant bracht daar afgelopen oktober verandering in met de oprichting van het Moedermelk Netwerk. Een databank die vraag en aanbod bij elkaar brengt. Door haar voorlichtingswerk bij de Vereniging Borstvoeding Natuurlijk kwam Verhoeven, moeder van vijf kinderen, op het idee. 'Ik had een huilende vrouw aan de telefoon met een allergisch kindje. Ze had niet genoeg borstvoeding en andere producten verdroeg de baby niet. Toen dacht ik: deze vrouw heeft behoefte aan de melk van een ander. Het is toch te gek voor woorden dat je in ons land wel sperma, bloed en organen kunt doneren, maar geen moedermelk.'

Bloedtest

Inmiddels staan er zo'n zeventig vrouwen ingeschreven die willen doneren. Hiervoor krijgen zij geen vergoeding, om winstbejag te voorkomen. Met de aanvragen gaat het minder hard. Hooguit twintig moeders krijgen of kregen de moedermelk. Het blijft een kleinschalig initiatief waarover meewarig wordt gedaan.

In Nederland is het doneren van moedermelk nog niet algemeen geaccepteerd, merkt Chella Verhoeven. 'Sommigen vinden het vies, onhygi'nisch of ervaren het als vreemdgaan. We blijven het land van Nutricia. Daarbij treden we slechts op als bemiddelaar. In Duitsland of Engeland gaat het om instellingen waar de moedermelk centraal wordt ingezameld en vervolgens wordt gepasteuriseerd. Onze deelnemers moeten alles zelf doen.'

Wie een beroep doet op het netwerk wordt niet klakkeloos op weg geholpen. De aanvraag moet worden ondersteund door een huisarts of lactatiekundige. Vrouwen die geen zin hebben borstvoeding te geven helpt het netwerk niet. Ook premature kinderen mogen geen donormelk. 'Dat is jammer', zegt Verhoeven. 'Juist die groep is erbij gebaat. Maar aangezien onze donoren zelf verantwoordelijk zijn voor de pasteurisatie, kunnen wij het risico niet nemen.'

Trudi Orbon kwam vanwege een borstverkleining wel in aanmerking. Toen haar zoon werd geboren, had het Moedermelk Netwerk al snel drie donormoeders gevonden. Trudi: 'Afzonderlijk hadden de moeders niet genoeg voor Jasper, dus gingen we met alle drie in zee. Dat hield in dat we drie keer een bloedtest moesten betalen.' Moedermelk wordt uit het bloed gemaakt, waardoor ziekten als aids en hepatitis kunnen worden overgedragen. Om de veiligheid te waarborgen, wordt van alle donoren verplicht een bloedtest afgenomen. Ook vrouwen die roken of medicijnen gebruiken, kunnen niet deelnemen. Een bloedtest kost 64 euro. Vervoerskosten en eventueel een kolfset zijn voor rekening van de ontvangende partij. 'De totale kosten liepen behoorlijk op', zegt Trudi Orbon (30). 'Van deze moeders hebben we hooguit 6 liter ontvangen en toen hielden ze ermee op. Dat waren heel dure liters. Behalve de drie bloedonderzoeken, kostte het ook geld om regelmatig de melk af te halen. Twee donoren woonden ruim 80 kilometer van ons vandaan.'

Vertrouwen

Ondanks de tegenvaller bleef ze volhouden. 'Eerlijk gezegd wilde ik ermee stoppen, ik vond het zo'n inspanning. Zo'n gedoe. Ik kreeg uit mijn omgeving ook reacties van: 'wat een kostbare onderneming, zouden jullie wel doorgaan?' Maar mijn man is fanatiek, hij wilde per se moedermelk voor onze zoon. Gelukkig was er een moeder die 60 liter had ingevroren waarvan wij een deel mochten hebben. En nu hebben we een heel goede donor die in de buurt woont en per week circa 2 liter levert. Dat is nog steeds niet voldoende, maar Jasper krijgt tenminste moedermelk. Daarnaast voeden we hem dagelijks bij met biologische kunstvoeding.'

Ontvangers van het 'witte bloed' moeten veel vertrouwen hebben in hun donor. Hoewel het netwerk protocollen heeft voor kolven, pasteuriseren en bewaren, weet niemand met zekerheid of donoren de veiligheidsvoorschriften naleven. Zo moet de melk vijftien minuten in verhit water staan, om ziekteverwekkers zoals bacteriën te doden. Vervolgens moet de melk bij minimaal 18 graden worden ingevroren.

'Het netwerk is in grote mate gebaseerd op vertrouwen', beaamt donor Heidi Smits-Christiaans (32). 'Zo'n bloedtest is een momentopname. Ik kan vandaag iets oplopen dat ik vervolgens overdraag. Ik weet dat ik gezond leef en hygi'nisch te werk ga. De ontvanger moet daar maar op vertrouwen.'

Financieel gewin is er niet voor donoren. Ze moeten zelfs zeer gemotiveerd zijn. 'Met het pasteuriseren en de verdere behandeling van de melk ben ik zelfs meer tijd kwijt dan met het afkolven', zegt Heidi Smits. 'Maar zolang ik met zwangerschapsverlof ben, vind ik het geen enkel probleem. Het geeft me veel voldoening om een ander kindje te kunnen helpen. Een paar jaar geleden beviel ik van mijn eerste kind en had ik moedermelk over. De vriezer lag er vol mee. Mijn man heeft later alles moeten weggooien vanwege de beperkte houdbaarheid. Doodzonde. Was er maar zoiets als een moedermelkbank, dacht ik toen. Mijn oma en tante gaven vroeger al melk aan moeders in het ziekenhuis die niet in staat waren zelf te voeden.'

Het 'minnekind' was al ver voor Christus heel normaal. Vanaf de dertiende eeuw was het zogen van andermans kind zelfs een manier om de kost te verdienen. Eind achttiende eeuw raakten de voedsters in diskrediet. Om de hoge kindersterfte een halt toe te roepen, propageerde de overheid dat het gezonder en hygiënischer was het kind zelf te voeden dan uit te besteden aan een min.

Hoewel moedermelkbanken in veel landen al decennialang opereren, is een groot aantal verdwenen. Vanaf de jaren zestig gingen ouders massaal over op flessen. Vervolgens werd in de jaren tachtig de wereld opgeschrikt door aids. Nog maar weinig vrouwen zaten te wachten op gedoneerde moedermelk dat mogelijk besmet kon zijn.

Prijzig

De laatste jaren wint in het westen het geven van borstvoeding weer terrein dankzij intensieve campagnes van onder andere Unicef, de World Health Organisation en de Nederlandse overheid. In het buitenland schieten de moedermelkbanken als paddestoelen uit de grond. De melk is in sommige landen wel prijzig. Bij Amerikaanse banken betaalt de ontvanger gemiddeld 3 dollar per centiliter. Per maand komt dat neer op zo'n 2400 dollar voor een kind van drie maanden oud. Een kostbare onderneming die sommige verzekeringen vergoeden. Moedermelkbanken opereren zonder winstoogmerk, maar het behandelen, opslaan en distribueren is duur.

Ondanks de toenemende populariteit blijft Nederland sceptisch. 'Het consultatiebureau reageerde bijna cynisch op het feit dat ik Koen donormelk gaf', zegt Sylvia Schijve (39). 'Waarom al die moeite, zeiden ze. De eerste maanden kon ik mijn kind zelf voeden en dat vonden ze voldoende. Ook in het ziekenhuis kreeg ik soortgelijke reacties. In mijn omgeving weet bijna niemand dat ik gebruikmaak van donormelk. Ik ben bang dat ze het vreemd en overdreven vinden. In het begin vond ik het ook een raar idee dat Koen melk kreeg van een andere moeder. Toen ik zag hoe goed hij erop groeide, was al mijn twijfel weg.'

Hygiëne

Instanties als Borstvoedingorganisatie LLL en het Voedingscentrum noemen het Moedermelk Netwerk op zich positief. 'Maar we hebben wel enig voorbehoud', zegt Karin van Drongelen. Zij is projectmanager van de campagne 'Borstvoeding verdient tijd' en is verbonden aan het Platform Borstvoeding waarin gerelateerde beroepsorganisaties vertegenwoordigd zijn. 'Met name de hygiëne vinden wij een aandachtspunt. Je hebt niet zelf in de hand hoe hygiënisch met kolven en bewaren is omgegaan. We weten ook dat hittebehandelingen en het invriezen van de melk de kwaliteit niet ten goede komt.'

De Nederlandse Vereniging van Lactatie-kundigen ondersteunt het initiatief, maar betreurt dat het slechts om bemiddeling gaat, zegt voorzitter Marga Wapenaar. 'Helaas zijn wij niet betrokken bij dit project. Wij hadden liever gezien dat het van meet af aan met alle partijen als een deskundige moedermelkbank was georganiseerd. Juist omdat de donoren levens kunnen redden.' De lactatiekundigen kunnen moeders op het bestaan van het netwerk wijzen. 'Maar ze moeten wel zeggen dat het geen professionele organisatie betreft.'

Oprichter Chella Verhoeven heeft best begrip voor de kritieken. 'Ik zou ook liever zien dat ik de omslag kan maken naar een donorbank. Maar dat is zeer kostbaar en met sponsorgelden redden we het niet.' Een subsidieaanvraag bij VWS is onlangs afgewezen. Het Ministerie van Volksgezondheid meent dat er onvoldoende garantie is ten aanzien van de kwaliteit en veiligheid van de moedermelk. Ook vindt VWS kunstvoeding een goed alternatief voor borstvoeding. Chella Verhoeven laat het er niet bij zitten. In haar bezwaarschrift wijst ze nog eens fijntjes op de florerende moedermelkbanken in het buitenland. 'Het is een kwestie van tijd', zegt ze vastberaden. 'Vroeg of laat komt onze eigen bank er echt wel.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden