Nieuws Adoptie

Moeder stelt Nederlandse staat aansprakelijk voor ‘gedwongen adoptie’ van haar kind

Een moeder die in de jaren zestig zegt te zijn gedwongen haar baby af te staan, stelt de Nederlandse staat aansprakelijk daarvoor. Volgens Trudy Scheele-Gertsen (73) is de overheid verantwoordelijk voor het leed dat haar en haar zoon is aangedaan.

Een tehuis voor ongehuwde moeders in Leiden in 1967. Beeld Johan Van Gurp

Scheele zegt op haar 22ste te zijn gedwongen om afstand te doen van haar kind, omdat ze ongehuwd zwanger was geraakt. Volgens haar is ze nooit door de rechtbank gehoord en is ze in 1968 op verzoek van de Raad voor de Kinderbescherming uit de ouderlijke macht gezet zonder dat aan de destijds geldende voorwaarden is voldaan.

‘In eerste instantie willen wij opheldering over wat er destijds is gebeurd’, zegt Scheeles advocaat Lisa-Marie Komp. ‘Daarnaast zoekt mijn cliënt erkenning van het leed dat de overheid heeft veroorzaakt.’ Komp ziet grond voor een aansprakelijkstelling in het Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat ook in die tijd al door de Nederlandse overheid was erkend. ‘Moeder en kind hebben recht op bijzondere zorg en bijstand’, staat daar onder meer in. ‘Alleen in een uitzonderingssituatie kan een kind bij een moeder worden weggehaald’, zegt Komp. In het geval van Trudy Scheele, die heel duidelijk was in haar wens de baby te willen houden, heeft de staat die zorg niet geboden en het samenblijven van moeder en kind actief tegengewerkt, stelt de advocaat.

Het was in de jaren vijftig, zestig en zeventig vrij gebruikelijk dat ongehuwde moeders hun kind niet zelf opvoedden. Uit onderzoek van de Radboud Universiteit in 2017 in opdracht van het WODC, het onderzoekscentrum van het ministerie van Justitie, bleek dat tussen het invoeren van de adoptiewet in 1956 tot aan 1984 – toen abortus werd gelegaliseerd – rond de 13 duizend moeders afstand hebben gedaan van hun baby. Hoeveel vrouwen van die groep zich daartoe gedwongen voelden, is niet duidelijk.

Informele dwang

De onderzoekers concludeerden dat er geen sprake lijkt te zijn geweest van ‘formele’ dwang (door overheidsinstellingen), maar dat de ‘informele’ dwang om als ongehuwde vrouw een kind weg te geven ter adoptie wel groot was. Die druk kwam onder meer van familie, artsen, maatschappelijk werkers en van de kerk.

In het rapport staat beschreven dat na de Tweede Wereldoorlog de positie van de ongehuwde moeder in toenemende mate werd gezien als een ‘sociaal pathologisch fenomeen’, vergelijkbaar met ‘prostitutie en alcoholisme’. Werd voor die tijd nog hulp verleend aan ongehuwde moeders en kinderen, na de invoering van de adoptiewet in 1956 kwam de opvatting in zwang dat kinderen van ongehuwde vrouwen beter af waren als ze zo snel mogelijk werden gescheiden van hun biologische moeder en opgroeiden in een adoptiegezin.

Het onderzoek in 2017 was beperkt van omvang. Minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) kondigde begin dit jaar al een diepgravender onderzoek aan naar de omstandigheden waaronder vrouwen tussen 1956 en 1984 afstand deden van hun kind.

Scheele wil met haar aansprakelijkstelling afdwingen dat dit een kritisch onderzoek wordt waarin de rol van de staat goed tegen het licht wordt gehouden. ‘Voor de geschiedschrijving en voor de duizenden vrouwen die in het verleden onder dwang een kind hebben afgestaan.’

Moeder over gedwongen adoptie door de Paula Stichting: ‘Ze hebben ons mensonterend behandeld’

Trudy Scheele-Gertsen, die in de jaren zestig tegen haar wil haar pasgeboren kind moest afstaan, is nog steeds woedend over hoe de Paula Stichting destijds met haar omging. ‘Dat hele dossier staat vol met onwaarheden. Ik was volwassen, maar werd als een kind behandeld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden