Reportage Verkiezingen India

Modi heeft India op scherp gezet met zijn hindoenationalisme

Een boottochtje van hindoes over de heilige rivier bij Ayodhya, vlak voor een religieus festival. Beeld Foto Marlena Waldthausen

Premier Narendra Modi heeft van seculier, multicultureel India steeds meer een land voor hindoes gemaakt. Moslims en andere minderheden voelen de nadelen. De strijd spitst zich inmiddels toe op het herbouwen van een omstreden hindoetempel in Ayodhya.

Wachttorens, slagbomen, hekken met prikkeldraad – het is alsof je de Palestijnse Westoever bezoekt. Het is half zeven ’s ochtends, maar gewapende politie-eenheden zijn overal. Een sadhu met een staf groet de zon, hier in Ayodhya, een van de zeven heilige steden van het hindoeïsme in de deelstaat Uttar Pradesh.

De eerste pelgrims verzamelen zich voor de poort. Voordat ze het tempelterrein betreden moeten ze alles afgeven: tassen, telefoons, paspoorten. Als voetbalsupporters worden ze daarna, meervoudig gefouilleerd, een kooiconstructie ingeleid, die zich als een slang over het terrein slingert, bewaakt door hordes brutale makaken en soldaten met het geweer in de aanslag. Vrijwel niets herinnert eraan dat hier tot 1992 een moskee stond.

‘Heil Ram!’, roepen de pelgrims terwijl ze door de kooi schuifelen. ‘Heil Ram!’ Tot ze bij het tijdelijk heiligdom aankomen, een tent met een beeld van de god Ram in kindergedaante, gezeten op een lotusbloem. Een minuutje bidden, en dan doorlopen graag, verder de kooi door en richting uitgang.

Ram Janmabhoomi (letterlijk: ‘Geboorteplaats van Ram’) is de Tempelberg van India. Net als die eeuwige twistappel in Jeruzalem het brandpunt van een conflict waarin wereldgodsdiensten botsen.

Voor hindoes is Ayodhya de plek waar Heer Ram werd geboren als reïncarnatie van Vishnu en waar moslims in 1528 een hindoetempel verwoestten om er een moskee te bouwen. Voor moslims staat Ayodhya voor de plek waar in 1992 de moskee van Babur, de eerste Mogulkeizer van India, werd gesloopt door hindoe-extremisten die er een Ram-tempel willen zien. Een traumatische actie die rellen inluidde waarbij in heel India tweeduizend doden vielen.

Premier Modi stemt in Ahmedabad

De Indiase premier Narendra Modi brengt dinsdag 23 april zijn stem uit in de derde stemronde van de Indiase verkiezingen. Modi stemde in Ahmedabad, in zijn thuisstaat Gujarat, hoewel hij meedingt naar een parlementszetel in Varanasi, in de deelstaat Uttar Pradesh. Dinsdag stemden Indiërs voor 117 zetels (van in totaal 543) in dertien staten. De verkiezingen, algemeen gezien als een referendum over Modi’s vijfjarige regeerperiode, begonnen op 11 april en lopen door tot 19 mei. Het tellen van de stemmen gebeurt op 23 mei.

Premier Narendra Modi toont de inktvlek op zijn vinger, die bewijst dat hij heeft gestemd. Beeld AP

Het slepende dispuut rond de beoogde tempel – aanhangig gemaakt bij het Indiase hooggerechtshof dat er onlangs een bemiddelingscommissie voor opzette – is hoog opgelopen voor de algemene verkiezingen die dertien dagen geleden zijn begonnen en waarvoor ook dinsdag weer miljoenen naar de stembus gaan (zoals premier Narendra Modi zelf). Het (her)bouwen van de tempel is een programmapunt van de Modi’s hindoenationalistische Bharatiya Janata Party (BJP), een symbool van Hindutva, de hindoemanier van leven.

‘India was het land met de oudste en rijkste beschaving, totdat de moslims en Britten ons kwamen leegzuigen. We willen nu weer een wereldmacht worden, met behoud van onze hindoetradities’, zegt Ashutosh Kumar Srivastava. Hij is voorzitter van de aan Modi’s partij gelieerde hindoestudentenbeweging ABVP in Lucknow, een club die geregeld met de politie op de vuist gaat als de Hindutva in geding is. Herbouw van de Ram-tempel staat symbool voor die hindoeïstische renaissance. ‘Babur was een islamitische indringer: van zijn moskee mag geen enkele steen bewaard blijven!’

In Ayodhya ontkennen lokale hindoe-activisten op hun hoofdkwartier niet ver van de ‘Babri Mosque’ dat er in 1992 überhaupt een moskee was. ‘De BJP noemde het een moskee om politieke redenen, maar het was alweer een tempel sinds hindoes er in 1949 stiekem een beeld van Ram hadden neergezet’, zegt Mahant Dinendra Das van een sekte van Ram-monniken. ‘Het is onze grond en wij gaan die tempel dus bouwen.’

Pelgrims op weg naar de geboorteplaats van Ram. Beeld Foto Marlena Waldthausen

‘Wij respecteren het hooggerechtshof en staan open voor elk compromis, als er maar een tempel komt’, zegt Pramod Pandit Joshi van Hindu Mahasabha, een extremistische hindoepartij die ooit de moordenaar van Mahatma Gandhi voortbracht. ‘Een moskee kun je overal bouwen, maar die tempel alleen hier’, aldus Joshi. ‘In geen enkel land kun je sjoemelen met een geboorteplaats. Laten we die moslims geld geven om ergens anders een moskee te bouwen.’

Mediastilte

Wat willen de moslims zelf? Iqbal Ansari (52), een handelaar uit Ayodhya, is namens de lokale moslims partij in de rechtszaak. Hij mag er vanwege mediastilte niks over zeggen. ‘Wij zijn net als iedereen in afwachting van het hooggerechtshof. Maar waarom zouden we al zo lang strijden als wij de moskee niet wilden herbouwen?’

Ansari, gezeten onder een kalender met de moskee in betere dagen, herinnert zich nog hoe op 6 december 1992 meer dan 150 duizend opgehitste hindoes zijn moskee met de grond gelijk maakten, honderden huizen plunderden en een aantal moslims lynchten. De daders waren buitenstaanders, zegt hij, de lokale verhoudingen tussen hindoes en moslims waren tot dan toe prima.

Het gevaar van godsdienstige rellen ligt volgens Ansari nog steeds op de loer. Als hem iets zou overkomen, kan de vlam zomaar weer in de pan slaan. Daarom heeft hij van regeringswege twee lijfwachten. Bang blijft hij niettemin. ‘India is een land waar ze premiers vermoorden. Waarom mij niet?’

De meeste moslims kijken met argwaan naar Modi en zijn BJP. ‘Modi beloofde in 2014 de moslims tegemoet te treden met in de ene hand de Koran en in de andere een laptop. Maar dat was een leugen’, zegt Ghulaam Hasnain Naqvi, docent aan de Darululoom Nadwatul-Ulema, een soennitische theologische hogeschool in Lucknow. ‘Hij zegt dat hij moslims politiek wil betrekken, maar doet er niks aan.’ Volgens sommigen zijn de verkiezingen expres getimed in de ramadan om te voorkomen dat moslims massaal gaan stemmen.

Angst voor geweld is er ook bij de moslims van Lucknow. Hindoeknokploegen vallen islamitische slagers lastig en een Kashmiri fruitverkoper werd onlangs na de aanslag in Kashmir bijna gelyncht. Het verklaart waarom onder moslims de compromisbereidheid in de tempelkwestie groeit. De kleine gemeenschap van sjiieten heeft al laten weten geen bezwaar te hebben tegen de Ram-tempel.

Een groep lokale soennieten is in Ayodhya zelfs in een parkje samengekomen om onder leiding van een hindoe, een oud-rechter, een petitie op te stellen voor de overdracht van het moskeeterrein aan de hindoes. ‘Ze geven al hun rechten op, in het belang van de eenheid van de natie’, zegt de oud-rechter, Virendrar Chaubey. ‘Als moslims van Ayodhya willen ze goede verhoudingen met hun buren. Het zijn buitenstaanders die de zaak op de spits drijven.’

Een moskee in het centrum van Lucknow, een plaats waar het gevaar van godsdienstige rellen op de loer ligt. Beeld Foto Marlena Waldthausen

Veel gewone burgers lijken de zaken ook genuanceerd te bezien. Waarom kiezen we niet voor een neutrale bestemming, vraagt Smita Vikas zich af. De 40-jarige hindoekleuterjuf viert de verjaardag van haar dochter met haar gezin in het Royal Café in Lucknow. ‘Ik geloof in één godsdienst, die van de mensheid. Er is maar één god, die van de mensen. Laten ze voor Ayodhya een plan maken voor alle mensen. Een school of ziekenhuis waar iedereen wat aan heeft.’

Angst

De tempelkwestie is intussen in de verkiezingscampagne afgelopen weken door de meeste politieke partijen met opmerkelijke omzichtigheid benaderd, uit angst voor sektarisch geweld. Zelfs Modi’s BJP heeft zich aan de time-out van het hooggerechtshof gehouden. Maar volgens de oppositie is dat schijn.

De BJP speelt de spanningen tussen moslims en hindoes bij elke verkiezing uit, zegt Fatima Rafat van Rahul Gandhi’s Congress (INC) op het partijkantoor in Lucknow. ‘Ze polariseren het land, door religieuze tegenstellingen uit te buiten en te vergroten. Het is die giftige cocktail van nationalisme en populisme die je overal ziet en waar wij in India ook mee worstelen.’

Bij de BJP wordt die beschuldiging met kracht ontkend. Tegenstanders die zeggen dat zij een verborgen Hindutva-agenda hanteert, zijn bezig angst te zaaien bij de minderheden, zegt woordvoerder Harish Chandra Shrivastava. ‘Het standpunt van de BJP inzake Ayodhya is glashelder: de zaak ligt bij het onafhankelijke hooggerechtshof, en dat moet beslissen. De tempel zal gebouwd worden, maar op een grondwettige manier.’

Door de straten van Ayodhya lopen intussen in oranje gewaden gehulde pelgrims te zingen. ‘Heil Ram!’ Berj Lal Yadav, de 28-jarige eigenaar van de theestal op de hoek, beziet de mogelijke herbouw van de tempel met zorg, ook al is hij zelf hindoe. Hij vreest dat de toegangsweg zal worden verbreed en zijn stalletje dan moet verdwijnen. Toch wil hij net als alle middenstanders van Ayodhya dat de tempel wordt gebouwd. ‘Misschien heb ik straks niet meer zo’n mooie theestal, maar er zullen wel veel meer pelgrims komen.’

Terug naar India als land voor hindoes

De regerende Bharatiya Janata Party van premier Modi houdt er naast een neoliberale kijk op de economie een hindoenationalistisch wereldbeeld op na. Dat ziet India niet als een seculier land met talloze godsdiensten en culturen, maar als een in essentie hindoeïstische natie, Hindu Rashtra.

Centraal in die aan het fascisme verwante Hindutva-ideologie staat het idee dat de grandeur van de Indiase beschaving van voor de islamitische Moguls en de koloniale Britten moet worden hersteld. ‘We moeten een eind maken aan 1200 jaar slavenmentaliteit’, zei Modi ooit. Hoewel hij zich doorgaans gematigd uitlaat is hij gepokt en gemazeld aan de elitescholen van de extremistische ideologische moeder van de BJP, Rashtriya Swyamsevak Sangh (RSS).

Toen Modi in 2014 de verkiezingen won kreeg Hindutva de wind in de zeilen. Het hindoekarakter van India werd versterkt, door het slachten van koeien te verbieden, hindoemonumenten te bouwen en geweld tegen minderheden te gedogen (afgelopen jaren werden tientallen mensen gelyncht). De islamitische kant van India werd ontkend. Door de geschiedenis te herschrijven, ‘on-Indiase’ oude plaatsnamen als Allahabad te veranderen en het Mogul-erfgoed te verdonkeremanen (inclusief de Taj Mahal en de moskee van Babur).

Tempel van vele conflicten

Het conflict over de moskee van Babur in Ayodhya is een gecompliceerd dispuut waarvan zowel hindoes als moslims je alle feiten en data (of wat daar voor moet doorgaan) in detail kunnen oplepelen. Al in de koloniale tijd eisten radicale hindoes dat de 16de-eeuwse moskee zou plaatsmaken voor een tempel. Die beweging won na de Indiase onafhankelijkheid aan kracht, culminerend in de verwoesting van 1992 (met rellen in heel India die tot meer dan 2.000 doden leidden) en een islamitische terreuraanslag in 2005.

De regering trachtte de strijd over het moskeeterrein te bezweren door het dispuut over het eigendom naar de rechter te verwijzen. In 2010 besliste het gerechtshof in Allahabad dat de 1,12 hectare in drieën moest worden verdeeld tussen de hindoesekte Nirmohi Akhara, als tweede de politieke partij Hindu Mahasabha, die optreedt als ‘wettelijk voogd’ van de minderjarige god Ram (goden zijn in India rechtspersoon mits ze meerderjarig zijn), en tenslotte als derde de islamitische Sunni Central Waqf Board. Alle partijen gingen in beroep bij het hooggerechtshof.

Begin dit jaar brak de regering-Modi de delicate status quo open met een plan om een deel van het moskeeterrein te verkopen aan een hindoestichting die de tempel wil bouwen, een handreiking aan hindoeïstische hardliners. Terwijl het hooggerechtshof juist een bemiddelingscommissie had aangesteld om te kijken of de drie eigendomspartijen er samen zouden kunnen uitkomen. De deadline, eind mei, is veiligheidshalve net over de verkiezingen heen getild.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden