Moderne verworpenen der aarde

De allochtoon is een dankbaar object voor wrok. Als die niet zou bestaan, zouden ze die hebben uitgevonden.

Deze week publiceerde Forum, Instituut voor multiculturele vraagstukken, in samenwerking met het Verweij-Jonker Instituut, een rapport onder de titel Een vreemde in eigen land. Daarin wordt verslag gedaan van een onderzoek onder autochtonen in een aantal gemengde wijken, die moeite hebben met de multiculturele samenleving.

Verweesd
De bewoners van die wijken zijn verweesd. Ze hebben het gevoel niet te worden gehoord, niet te worden gezien en niet te worden gekend door de andere wereld die wordt bevolkt door mensen die bevoorrecht zijn, zowel qua inkomen als qua intellect, en die geen flauw benul hebben hoe ‘Jan met de pet’ zijn dagelijkse leven inricht en met welke problemen die te maken krijgt. Ze haten de overheid die ze zien als vijand omdat die hen op allerlei gebied in de steek heeft gelaten. Veel bewoners hebben een laag inkomen rondom het minimumloon, waarvan de koopkracht nu lager is dan dertig jaar geleden. Naar hun gevoel maken ze geen echt deel meer uit van de samenleving.

Hun inkomen is te laag om volwaardig te kunnen deelnemen aan de consumptiemaatschappij. Ze kunnen hun kinderen niet geven wat hun klasgenootjes hebben. Ze zijn de moderne verworpenen der aarde.

Anil Ramdas veronderstelde in de Volkskrant van dinsdag dat de oude sociale kwestie materieel is opgelost. Hij schreef: ‘De blanke laaggeschoolden verdwenen van de radar omdat ze een huis en een auto hadden en op vakantie konden.’ De achterstand zou nu bestaan uit laaggeschooldheid en culturele verwaarlozing.

Misverstand
Wat een misverstand. De witte woede aan de onderkant is vooral veroorzaakt door het materiële achterblijven op de gemiddelde welvaartsgroei en de gevoelens van uitsluiting en doelloosheid die daarvan het gevolg zijn. Het is die woede waar anomie, normloosheid, uit voortkomt. Zoals die ook aan het eind van de 19de eeuw bij het industrieproletariaat bestond. Vanaf het einde van de 19de eeuw is, onderbroken door twee wereldoorlogen, een proces van humanisering begonnen via de opbouw van de verzorgingsstaat.

Sinds ongeveer 1980 wordt die geleidelijk weer afgebouwd. Ik durf te stellen dat de verschijnselen die nu in het rapport van Forum worden gekoppeld aan de ‘verweesde’ groep autochtonen in de onderzochte gemengde wijken, alles met die afbouw te maken hebben. De bewoners van die wijken voelen zich al tientallen jaren achtergesteld. Op 8 januari 1992, bijna 20 jaar geleden, schreef ik op deze plaats al een column over dat fenomeen onder de titel Gekoesterde problemen.

Al tientallen jaren worden die problemen wereldwijd in de sociologische literatuur beschreven, want in alle westerse landen met niet-westerse immigranten komen ze voor. Overal waar etnische minderheden bestaan, worden die de zondebok voor de onvrede van de oorspronkelijke bewoners aan de onderkant van de samenleving. Hans Boutellier, een van de samenstellers van Een vreemde in eigen land, zei maandag in de Volkskrant: ‘De allochtoon is een dankbaar object voor wrok. Als die niet zou bestaan, zouden ze die hebben uitgevonden.’

Onvolledig
Dat is wel waar, maar onvolledig. Want het is ook waar dat de problemen die altijd verbonden zijn met immigratie, vooral met immigratie uit een niet westerse cultuur, zijn afgewenteld op de groepen met een lage opleiding en een laag inkomen die de oudere volksbuurten in de grote steden bewonen. Daar werd de autochtone meerderheid geleidelijk een minderheid, en waar dat nog niet het geval is vrezen ze dat. In het rapport worden geen beleidsaanbevelingen gedaan. Dat is vreemd. Want in het rapport wordt duidelijk gemaakt dat de grote concentratie van allochtonen in de betreffende wijken, of de concentratie die wordt gevreesd, de belangrijkste aanleiding is voor de witte woede.

De oplossing van het concentratieprobleem is even simpel als moeilijk: deconcentratie. Maar daarover geen woord. Overigens: ook zonder allochtonen zou het ressentiment en de haat tegen de overheid niet verdwijnen. Dat kan alleen door stelselmatig de achterstand en uitsluiting van mensen met een lage opleiding en een laag inkomen weg te werken. Helaas wordt die door de voortgaande afbraak van de verzorgingsstaat alleen maar groter. En dat proces van afbraak zal onder het komende rechtse kabinet worden versneld. Zij likken hun vingers erbij af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden