Moderne monarch in traditioneel bolwerk

De koning van de Ashanti's, het grootste volk van Ghana, is op officieel bezoek in Nederland. Osei Tutu II is een traditioneel vorst, maar de vroegere accountant en zakenman heeft moderne opvattingen over zijn rol....

ALS DE Ashanti-koning in alle pracht en praal met scepter verschijnt, lijkt de tijd te hebben stilgestaan in Ghana. Maar dat is schijn. Tot voor drie jaar was Osei Tutu II een moderne zakenman, een accountant, deels opgeleid in Groot-Brittannië, met een rijke werkervaring bij Britse en Canadese bedrijven, voor hij in 1989 zijn eigen onderneming Transpomech International begon.

In 1999 stierf zijn oudere broer, de koning of asantehene Opoku Ware II. De traditionele leiders kozen Barima Kwaku Duah, zoals hij tot dan toe heette, tot opvolger. Hij nam de naam aan van de eerste koning van het Ashanti-rijk, drie eeuwen voor hem.

In 1701 kreeg Osei Tutu I bezoek van een officiële Nederlandse gezant, David van Neijendael. Die gebeurtenis wordt nu aangegrepen voor de viering van 'driehonderd jaar diplomatieke betrekkingen'. Daarvoor gingen prins Willem-Alexander en prinses Máxima eerder dit jaar naar Ghana en daarom is Osei Tutu II nu in Nederland.

Het koningschap en het ingewikkelde netwerk van traditionele gezagsdragers dat daarbij hoort, bloeit de laatste tien jaar op. Koningen, opperhoofden, dorpsoudsten hielden oude rituelen in stand, maar zijn bijna overal in Afrika ontdaan van macht, eerst door het koloniale gezag en na de onafhankelijkheid door de nieuwe staat.

Ashanti was twee eeuwen lang een van de machtigste koninkrijken in West-Afrika. Het rijk leverde goud, ivoor en slaven aan de Europese handelaren, onder wie de Hollanders met hun gouverneur in het fort Elmina. Onder Osei Tutu I en zijn opvolgers breidde het rijk zich uit tot een groot deel van het huidige Ghana. Aan het eind van de negentiende eeuw kwam er een abrupt einde aan het imperium, toen de Britten het binnenland bezetten en het leger van de Ashanti versloegen. De toenmalige koning werd in ballingschap naar de Seychellen gevoerd.

Onder het Britse bestuur behield de Ashanti-adel een vooraanstaande positie, maar in de schaduw van de macht. Met de onafhankelijkheid onder Kwame Nkrumah verdwenen de traditionalisten naar de marge. Hun poging de oude macht te herstellen werd de kop in gedrukt. Dit was de tijd van enthousiasme voor de nieuwe staat; voor de 'achterlijke' traditie was weinig plaats.

Otumfuo ('zijne hoogheid') Opoku Ware II, de broer van de huidige koning, was jurist. Hij doorstond in de 29 jaar dat hij asantehene was coups, zwakke democratische regeringen, de opstand van Jerry Rawlings, diens junta en later gekozen regime. Rawlings overlegde zelfs met de asantehene over gevoelige kwesties. Want al is de macht in handen van de moderne regering, het gezag van de koning onder zijn eigen Ashanti bleef onaangetast.

Toen Osei Tutu II op de troon kwam, was de politieke rust was weergekeerd in Ghana. Maar zijn eigen gezag werd ondermijnd door conflicten over land tussen chiefs. Zeggenschap over landgebruik en de bijbehorende ambten is de belangrijkste macht die chiefs, traditionele leiders, nog hebben. Daarom kan geen zakenman die een bedrijf wil vestigen in het Ashanti-gebied om hen heen. De verdenking van corruptie kleefde aan traditionele ambten en de nieuwe koning wilde daaraan een eind maken.

De disputen leidden soms tot geweld en holden bovendien het traditionele systeem uit. De chiefs dienen hun geschillen te beslechten in een traditioneel hof, gevestigd in een eenvoudig betonnen gebouwtje vlakbij het koninklijk paleis in Kumasi. Ze dragen dan hun traditionele gewaden en sandalen en brengen eigen krukjes mee. De koning laat zich vaak door een familielid vertegenwoordigen.

Maar veel chiefs namen hun toevlucht tot de gewone gerechtshoven, wat de kwesties alleen maar moelijker maakte. Osei Tutu gaf de chiefs, direct na zijn aantreden twee weken de tijd om hun zaken voor de burgerrechter in te trekken. Daarna moesten zij compromissen zoeken in plaats van in oeverloze debatten hun gelijk proberen te halen. Zo werden veel conflicten in korte tijd bijgelegd.

De nieuwe koning kon geen ruziënde chiefs gebruiken; de Ashanti hadden hen nodig. Ze moesten een gunstig klimaat scheppen voor investeerders, die waren afgeschrikt door voor hen onbegrijpelijke gebruiken en privileges. Het erbarmelijke niveau van het onderwijs in Ashanti moest omhoog en de gezondheidszorg verbeterd. Daartoe richtte hij stichtingen op met fondsen. De koning spoorde de chiefs ook aan zich in te zetten voor de aidsvoorlichting. Want traditie is meer dan folklore.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden