Moderne militair verovert geen terrein, maar harten

De moderne militair heeft ook verstand van dakherstel en van schommels bouwen op het schoolplein. Op militaire academies over de hele wereld verschuift de aandacht van gevechtstechnieken en militaire geschiedenis naar lessen in vrede stichten....

Van onze verslaggever

Dat vergt een mentale ommezwaai die veel militairen niet meevalt. Hun werk was tot een jaar of acht geleden te omschrijven als het op korte termijn met geweld forceren van een beslissing. Het staat haaks op de instelling benodigd bij vredesoperaties waar beslissingen zelden kunnen worden geforceerd en waar een oplossing binnen één à twee generaties niet in zicht is.

Ter overbrugging van die kloof heeft de landmacht een nieuwe doctrine opgesteld, Vredesoperaties, die vandaag aan minister De Grave van Defensie wordt aangeboden. Het handboek is aan de late kant; sinds Libanon, eind jaren zeventig, zijn 55 duizend Nederlandse militairen op vredesmissie gestuurd. Zij moesten het doen zonder algemene richtlijnen en basisprincipes die passen bij hun taak. Aan de wildgroei die daardoor ontstond, moet de nieuwe doctrine een eind maken.

Militairen die voor uitzending het boek lezen, zullen ontdekken dat zij geen terrein of tijd moeten winnen, maar voornamelijk de harten van de plaatselijke bevolking. In NAVO-jargon: hearts & minds-campaign. Werd het leger voorheen aangestuurd door vier secties (personeel, inlichtingen, operatiën en logistiek), tegenwoordig wordt een vijfde sectie steeds invloedrijker. Daar zitten militairen en burgers in die na aankomst in het operatiegebied meteen handen gaan schudden en nagaan of er nog schooldaken of elektriciteitsnetten te repareren zijn. Een eerste voorwaarde voor succes, weet inmiddels ieder VN-leger, is het creëren van draagvlak, vertrouwen en geloofwaardigheid bij alle betrokken partijen.

Dat is het centrale thema van de nieuwe doctrine die in bijna vierhonderd pagina's alle grondbeginselen behandelt, van het Handvest van de Verenigde Naties tot het instellen van safe areas (veilige gebieden). Aan dat laatste onderwerp besteedt de landmacht een apart hoofdstuk, gebaseerd op de Nederlandse ervaring in Srebrenica. Deze wordt vergeleken met het instellen van beschermde gebieden in Noord-Irak (1991) en Rwanda (1994). De opstellers noemen Bosnië een fiasco.

Dat was onder meer, stelt het leger, het gevolg van het gebrek aan mankracht en middelen. Van de gevraagde 36 duizend blauwhelmen werden er maar drieduizend toegewezen. Bovendien hadden de Dutchbat-soldaten alleen hun Diemaco-geweren mee en YPR-pantservoertuigen met slechts een .50 mitrailleur .

Vredesoperaties waarschuwt ook voor opdrachten die 'ongemerkt' verschuiven (mission creep). Zagen krijgskundigen oorlog lange tijd als een voortzetting van politiek met andere middelen, bij vredesoperatie hebben geweld en diplomatie gelijktijdig plaats. Commandanten moeten daarom regelmatig checken of de politiek-strategische doelstelling nog dezelfde is en zij nog de steun hebben van de eigen bevolking.

In dat verband verwijst de doctrine onder meer naar de mislukking van de VN-interventie in Somalië. In het algemeen stelt het handboek: 'Voorkomen moet worden dat onder druk van de media een vredesmacht extra of andere taken krijgt opgedrongen, die zij gezien haar mandaat en samenstelling niet kan uitvoeren.'

De baan van militairen is moeilijker geworden. Konden zij zich vroeger beperken tot het verdedigende en vertragende gevecht, sinds kort worden alle varianten van de aanval weer geoefend. De afgelopen jaren is ook gebleken dat de beroepssoldaat zich bij het herstel van internationale vrede en veiligheid moet voorbereiden op situaties 'met een hoog geweldsniveau'.

De idee dat vredesoperaties kunnen worden uitgevoerd door soldaten zonder helm op, zwaaiend vanuit lichtgepantserde wielvoertuigen, is vervangen door een sterke voorkeur onder generaals voor nieuwe, zware rupsvoertuigen voor de infanterie. Daar hoort ook het herlezen van de klassieke doctrines bij: van die van Zulu-koning Shaka tot Norman Schwarzkopf.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden