Moderne Crusoë verpakt in moralistische boodschap

In 1995 komt een FedEx-vrachtvliegtuig in noodweer terecht, raakt uit koers en stort - in een bloedstollende scène - neer in de Stille Oceaan....

Noland moet zichzelf in leven zien te houden. Hij moet op zoek naar drinkbaar water, kokosnoten leren klieven, vuur maken en vissen vangen. Als dat eenmaal lukt, maar hulp uitblijft, moet hij zich ook geestelijk zien staande te houden. Met een antiek, niet lopend uurwerk met een fotootje van zijn vriendin (Helen Hunt) erin als enige herinnering aan thuis.

Aangespoelde FedEx-pakketten sorteert Noland aanvankelijk monter op bestemming, maar na verloop van tijd worden ze stuk voor stuk geopend. Op één na: een met engelenvleugels beschilderde doos wordt Nolands symbool van hoop.

De rest, op het eerste gezicht slecht bruikbare zaken als kunstschaatsen, Chinese video's, een baljurk en volleybal, krijgt van de praktische Noland een nieuwe functie: de ijzers van de schaatsen doen dienst als mes en bijl, de video's fungeren als tape, van de jurk maakt hij een visnet en op de volleybal tekent Noland een gezicht. Hij noemt de bal Wilson, naar de merknaam die op de achterkant staat. Op een avond rekent Noland Wilson voor hoe klein de kans is dat ze gevonden worden.

Vier jaar later - Noland ziet eruit als een wildeman, met lendedoekje, woeste baard en lange, door de zon geblondeerde, haren; ook Wilson oogt niet meer zo fris - bouwt Noland een vlot, kiest het ruime sop en wordt als door een wonder gered.

Omdat Hanks vijfentwintig kilo moest afvallen, werden de opnamen op het onbewoonde eiland Monu-riki een jaar stilgelegd.

Het avontuur op het onbewoonde eiland duurt ruim anderhalf uur. Wat er ondertussen thuis in Memphis is gebeurd, blijft buiten beeld.

Maar ondanks de (bijna-)afwezigheid van confrontaties, dialogen en ondersteunende (duidende) muziek is de gewone man in buitengewone omstandigheden boeiend; soms grappig en ontroerend.

Maar Hanks (die de film ook coproduceerde), scenarist William Broyles (die zelf de wildernis in trok voor hij begon te schrijven) en Zemeckis (die eerder samen met Hanks Forrest Gump maakte) wilden meer. Om te voorkomen dat ook maar één kijker de louterende werking van het primitieve eiland zou ontgaan, werd er nog een stukje voor en een stuk achter de hedendaagse Robinson Crusoë-variant geplakt.

In de proloog wordt, met een dynamisch bewegende camera, het hectische leven van Noland uiteengezet. Het werk gaat voor het vrouwtje; Noland is voortdurend onderweg. Toen zijn wagen stuk was, pikte hij zelf eens een fiets van een kind om een pakketje maar op tijd te kunnen leveren.

Als Noland ruim vier jaar later met een omzichtig geïntroduceerde collega terugvliegt naar de bewoonde wereld, is het eerste wat hij zegt dat het hem spijt dat hij de begrafenis van diens vrouw heeft moeten missen.

Als hij dezelfde avond na een copieus maal ziet wat het kleffe gezelschap aan restjes achterlaat, is de afschuw van zijn gezicht te lezen. Daar had hij vier jaar lang van kunnen eten. De daaropvolgende scènes met zijn vriendin zijn voor de kijker een zwaardere beproeving dan de vier jaar op het eiland voor Noland moeten zijn geweest.

Doodzonde. Dat Noland een ander, beter mens is geworden, was zo ook wel duidelijk. Cast Away ('Aangespoeld') lijkt in overbodige nadrukkelijkheid op een andere Tom Hanks-hit, Steven Spielbergs Saving Private Ryan, waarbij een kleffe proloog en epiloog op een militaire begraafplaats, eveneens een verder fraaie film om zeep dreigden te helpen.

Gewoon goed is niet goed genoeg; het lijkt de makke van de heilige Hanks. Maar de Amerikanen zijn er dol op. Hanks is inmiddels genomineerd voor een Golden Globe (een belangrijke graadmeter voor de Oscars). De film bracht in de Verenigde Staten binnen een maand al 165 miljoen dollar in het laatje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden