Moddergevecht spoorreuzen in de rechtszaal

Gaat het om geld of principes? ProRail geeft niet om kwaliteit, zegt Strukton. Strukton kan niet tegen het verlies van de aanbesteding, zegt ProRail.

UTRECHT - Oud-Kamerlid Ineke van Gent gaat per 15 februari aan de slag bij de Nederlandse Spoorwegen (NS). De GroenLinks-politica wordt daar regiodirecteur Noordoost, zo maakte ze via Twitter bekend. De NS heeft de aanstelling van het voormalig Kamerlid bevestigd. Van Gent wordt in de provincies Gelderland, Overijssel, Drenthe, Friesland en Groningen het aanspreekpunt voor de commerciële aangelegenheden. Daarnaast gaat ze 'contact onderhouden met provincies, gemeenten en de consumentenorganisaties zoals Rover', aldus een woordvoerder van de NS. Ineke van Gent zat tussen 1998 en 2012 in de Tweede Kamer namens GroenLinks en hield zich daar bezig met openbaar vervoer.


Ineke van Gent naar NS


Het moddergevecht tussen ProRail en zijn grootste onderaannemer Strukton Rail heeft zich verplaatst naar de rechtszaal. Het is woensdagochtend kwart voor negen als de Utrechtse rechtbank volstroomt met baanwerkers. Iedereen is gekomen met dezelfde vraag: zou dit proces invloed hebben op 'hun' zaak?


De baanwerkers zijn in dienst van de spooraannemers. Maar het is de directie van Strukton Rail die procedeert. Een werkgever waarmee de baanwerkers formeel eigenlijk in de clinch liggen, nu de cao-onderhandelingen zijn mislukt. De cao-perikelen hebben echter alles te maken met de steeds lagere prijzen die ProRail aannemers betaalt voor onderhoudswerk. De aannemers zien zich hierdoor gedwongen personeel te ontslaan. En dat bedreigt de baanwerkers in hun bestaan. In de strijd tegen ProRail staan werkgever en werknemer schouder aan schouder met de directie.


Door de komst van de baanwerkers lijkt het of Strukton een thuiswedstrijd speelt. De advocaat van de aannemer bepleit dat ProRail bij de laatste aanbesteding van onderhoudswerk een belofte heeft gebroken. Namelijk dat de kwaliteit van het geboden spooronderhoud moet prevaleren boven de laagste prijs. Dat een door ProRail aangestelde onafhankelijke commissie al oordeelde dat de aanbestedingsregels keurig zijn gevolgd, zegt Strukton niets. 'Die commissie heeft zo weinig tijd gekregen dat ze de procedures niet eens heeft kunnen controleren.'


Daarbij zou de aanbesteding verre van transparant zijn verlopen. Strukton stond hierdoor op achterstand bij deze aanbesteding; dit laatste noemt de advocaat van de aannemer een doodzonde. Spooronderhoud is met slechts één opdrachtgever en vijf gecertificeerde aannemers geen normale markt. 'Als je zo afhankelijk van elkaar bent, is onderling vertrouwen extra belangrijk.'


Vanuit de zaal klinkt instemmend gemompel dat aanzwelt als de raadsman het management van ProRail aanvalt. De leiding van ProRail zou niet in staat zijn het eigen personeel te overtuigen om afspraken die op directieniveau zijn gemaakt ook uit te voeren. Want waarom zou de spoorbeheerder de afspraken met de aannemers anders negeren?


De advocaat van ProRail oogt niet onder de indruk. 'Strukton kan het gewoon niet verkroppen dat concurrent Asset Rail een aantrekkelijker bod heeft ingediend', aldus de advocaat. 'Strukton is zelf laatste geworden bij deze aanbesteding.' Bij enkele toehoorders valt de verontwaardiging van de gezichten af te lezen.


Over het motief van de aannemer bestaat volgens ProRail geen twijfel. Dit is geen principezaak over hoogwaardig spooronderhoud. Het zou Strukton te doen zijn om de vergoeding van 1,2 miljoen euro per maand die het nu ontvangt voor het spooronderhoud rond Amersfoort. Iedere week die ze dat contract kunnen rekken, desnoods met een rechtszaak, levert de aannemer tonnen op.


'Ik hoor geen enkel juridisch argument', bromt een aanwezige vakbondsman. Hij wordt op zijn wenken bediend. Want waar de raadsman van Strukton eerder een uur de tijd nam om een haast ondoorgrondelijk web te spannen van cijfers en documenten die moeten aantonen dat aanbestedingsprocedure niet helder was, neemt de advocaat van ProRail minstens zoveel tijd voor zijn poging dat web weer te ontrafelen.


Het is één uur geweest als de rechter de zitting beëindigt. Hij heeft veertien dagen nodig om tot een afgewogen oordeel te komen. Na de laatste hamerslag snellen de meeste baanwerkers naar buiten om hun nicotineverslaving te stillen. Ze hebben nog steeds geen idee of ze aan de winnende of verliezende hand zijn.


Openlijke strijd Strukton Rail tegen spoorbeheerder is veeg teken


ProRail is als enige noemenswaardige opdrachtgever van spooronderhoud machtiger dan vrijwel iedere andere opdrachtgever in vrijwel iedere andere markt. Er is aannemers dan ook veel aan gelegen om de relatie met ProRail goed te houden. Het is de voornaamste reden dat ontslagrondes elkaar bij de gerenommeerde spooraannemers al jaren in hoog tempo opvolgen. De aannemers doen er alles aan om aan de efficiencydoelstellingen van ProRail te voldoen.


Dat Strukton nu openlijk de strijd aanbindt met de spoorbeheerder is een veeg teken. Blijkbaar zijn de emoties en frustraties nu zo hoog opgelopen, dat Strukton bereid is de relatie met de spoorbeheerder op het spel te zetten. De rechtszaak die Strukton voert, lijkt vooral onderdeel van een serie acties van Strukton om de moeizame positie van de spooraannemers in politiek Den Haag onder de aandacht te brengen. Strukton zal allerminst zeker zijn dat het de zaak gaat winnen. De rechter kan slechts oordelen of de aanbesteding procedureel goed is verlopen. Het is aan de politiek en de inspectie om te bepalen of ProRail het spooronderhoud daadwerkelijk tegen een te lage prijs heeft aanbesteed.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden