Interview

'MIVD kan straks Google aftappen'

Doelgericht gegevens verzamelen. Dat is volgens het kabinet het oogmerk van de nieuwe wet die inlichtingendiensten meer mogelijkheden moet geven. Maar wat 'doelgericht' is, is niet omschreven. Zoals er meer onduidelijkheden zijn in het wetsvoorstel dat de Tweede Kamer in februari zal bespreken.

Hebben inlichtingendiensten AIVD en MIVD straks ongericht toegang tot internetkabels? Beeld anp

Edward Snowden, die voor zowel de CIA als de NSA werkte, wees er donderdag in een interview met de Volkskrant op dat het voorstel de deur openzet naar de massale opslag van telecommunicatie, inclusief het makkelijk delen ervan met buitenlandse partners zoals de Amerikaanse NSA. Wat wil het kabinet precies? En hoe gaan inlichtingendiensten de nieuwe bevoegdheden gebruiken?

Kern van het nieuwe voorstel is de mogelijkheid voor de inlichtingendiensten AIVD en MIVD om ongerichte toegang te krijgen tot internetkabels. Nu hebben de geheime diensten die bevoegdheid niet. Meer dan 90 procent van alle communicatie - smartphone, telefoon, e-mail, app-gebruik - gaat via deze kabels. Erik Bais is eigenaar van internetprovider A2B Internet en weet waar die kabels liggen en hoe ze worden gebruikt. Het probleem met het nieuwe voorstel, zegt hij, is dat het 'veel te grof' geformuleerd is. Bais: 'In de huidige vorm krijgen inlichtingendiensten de mogelijkheid om bijvoorbeeld alle communicatie van een telecombedrijf als KPN te verzamelen. Of het Belgische Belgacom. Dat is gigantisch.'

Volgens Bais is de bedoeling van het voorstel om meer zicht te krijgen op communicatie met zogeheten 'conflictgebieden', zoals Syrië. Ook het kabinet noemt dat in een brief naar de Kamer als een van de redenen voor de uitbreiding. Met name de militaire inlichtingendienst MIVD heeft door het toenemend gebruik van internetkabels moeite om communicatie uit andere landen te onderscheppen en om te zetten in bruikbare inlichtingen. De AIVD is meer gericht op het individueel afluisteren van personen in Nederland. Dat kan al met de huidige wet.

Het kan bijna niet anders dan dat inlichtingendiensten straks hun blik zullen richten op de infrastructuur rond de Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX), een gigantisch internetknooppunt waar honderden internetproviders, telecomproviders en bedrijven als Google, Facebook en YouTube een connectie met elkaar maken. Het is een uitermate geschikte plek voor inlichtingendiensten die toegang willen tot internetkabels. In vergelijking met trans-Atlantische glasvezelkabels (veel ruwe data bij elkaar) is bij AMS-IX afkomst en bestemming van de communicatie een stuk duidelijker. Daar kunnen de diensten bijvoorbeeld alle communicatie van een Zuid-Amerikaanse internetprovider aftappen.

Ook Bais acht dit de meest logische plek voor het onderscheppen van data. Bais: 'Met dit voorstel kan de MIVD bij elke internetprovider een tap zetten en alle data verzamelen. En niet alleen bij een Syrische internetprovider die via AMS-IX verbinding maakt met de rest van de wereld, maar ook bij bedrijven als Microsoft, Facebook, Twitter en Google.' Dat is wat hij bedoelt met te grof geformuleerd. Bais: 'Is het aftappen van Microsoft doelgericht gegevens verzamelen? Het kan volgens het voorstel, maar het is ook een vrijbrief om maar raak te tappen.'

De Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX). Beeld anp

Het roept ook interessante juridische vragen op. Kan de MIVD straks op basis van Nederlandse toestemming alle communicatie van een internetprovider uit Oekraïne halen omdat zijn internetkabel toevallig via het Amsterdamse internetknooppunt gaat?

En wat gebeurt er bijvoorbeeld als de AIVD zicht wil houden op jihadistische netwerken in Europa? Is alle communicatie tussen Nederland en Europese landen dan onderwerp van een 'zoekopdracht'? In het huidige voorstel bestaat die mogelijkheid. Toezichthouder CTIVD heeft in het verleden geregeld kritiek gehad op te ruim geformuleerde zoekopdrachten van Nederlandse diensten.

Het kabinet houdt bovendien nadrukkelijk de optie open om zogeheten bulkdata te blijven delen met buitenlandse inlichtingendiensten. Ook Nederlandse gegevens. Het is bekend dat de MIVD al jaren miljoenen onderschepte telefoongesprekken uit andere landen met de Amerikaanse NSA deelt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden