MIVD gefrustreerd over bijrol

Verlenging van de Nederlandse militaire missie in Irak was eind 2003 lang niet zeker. Tweede Kamerleden waren bezorgd over de schaarse hoeveelheid inlichtingen die de Nederlandse troepen wisten te verzamelen, ten bate van hun eigen veiligheid....

Van onze verslaggever Theo Koelé

Toenmalig minister Kamp van Defensie hield de aarzelende parlementariërs in november voor dat de Irakese bevolking waardevolle informatie aandroeg. Ook stelde hij dat de inlichtingendiensten van de VS en Groot-Brittannië behulpzaam waren. ‘Nederland heeft alle informatie die nodig is om onze manschappen te beschermen’, aldus de VVD-bewindsman.

Maar tijdens een werkbezoek aan de Nederlandse troepen die deel uitmaakten van de internationale stabilisatiemacht SFIR, hadden Kamerleden kort tevoren andere geluiden opgevangen. De Britten, onder wier bevel de Nederlanders vielen, waren niet scheutig met informatie. Voor de Amerikanen gold hetzelfde.

Op een gegeven moment weigerde de commandant van het Nederlandse mariniersbataljon, overste Dick Swijgman, een Amerikaans verzoek om een verkenningsmissie uit te voeren naar de Saoedische grens. De Amerikanen wilden niet zeggen wat de aanleiding voor hun verzoek was.

Swijgman wilde, om de eigen ‘inlichtingenpositie’ te versterken, dolgraag beschikken over Orion-patrouillevliegtuigen. Het verzoek lag gevoelig op het ministerie van Defensie, dat net bezig was de toestellen ‘weg te bezuinigen’. De wens werd dan ook niet gehonoreerd. Wel stuurde Kamp zo’n tachtig commando’s naar het Nederlandse inzetgebied, met name om verkenningen uit te voeren.

In de wereld van inlichtingen- en veiligheidsdiensten geldt: voor wat, hoort wat. Wie informatie wil hebben, moet zelf ook iets te bieden hebben. Het vergaren van inlichtingen was in Irak goeddeels het werk van een groepje medewerkers van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Zij voerden als enigen ‘gesprekken’ met gedetineerden, waarbij ‘buitenstaanders’ (zelfs commandant Swijgman) werden geweerd.

Voor die gesprekken was maar weinig tijd. Den Haag had met Londen afgesproken dat, in de woorden van toenmalig Chef Defensiestaf Luuk Kroon, gedetineerden ‘zo snel mogelijk worden overgedragen’ aan Britse militairen indien ze ‘een directe bedreiging vormen voor de stabilisatiemacht of omdat zij van oorlogsomstandigheden worden verdacht’.

Verdachten van ‘commune misdrijven’ moesten zo snel mogelijk worden overgedragen aan de Irakese autoriteiten.

Frustratie onder de MIVD’ers over hun beperkte mogelijkheden om informatie te vergaren, is er wellicht de oorzaak van dat ze over de schreef gingen. Overste Swijgman kwam, min of meer bij toeval, ter ore dat er sprake zou zijn van ongeoorloofde verhoormethoden, en meldde dat aan zijn superieuren in Den Haag.

Het speelde zich af in de periode dat het kabinet een verlenging van de missie voorbereidde. Als Kamerleden destijds op de hoogte waren geweest van de omstreden verhoren, had dat hun twijfels over voortzetting van de missie alleen maar doen toenemen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden