Mitsen en maren aan delen

Hoe komen ontdekkingen tot stand? In Ware Wetenschap volgt de Volkskrant 12 onderzoeksteams gedurende hun onderzoek. Vandaag: willen wetenschappers al hun onderzoeksgegevens zomaar online zetten?

Een van de pijlers van goed onderzoek is openheid. Zowel het artikel dat een wetenschapper schrijft als de gegevens die hij of zij gebruikt zouden voor iedereen toegankelijk moeten zijn. Dan kan iedereen een onderzoek controleren en wordt de kans op fraude en slordigheidjes kleiner. Maar om onderzoekers te verleiden hun met hard werk vergaarde onderzoeksmateriaal te delen, moet je het ze makkelijk maken.

De Amerikaanse website Figshare is een van de initiatieven om het openbaar maken van gegevens simpel te maken. Sinds begin dit jaar werken ze samen met het open-accesstijdschrift PLOS ONE om meer naamsbekendheid te krijgen. Maar een blik op de recente uploads laat vooral kleine tabellen en plaatjes zien. Geen gigabytegrote gegevenskluizen waarop de wetenschappers hun artikelen baseren.

Waarom delen ze die niet? Agnetha Hofhuis van het RIVM, die met een van haar onderzoeken op Figshare staat: 'Delen van dat soort data is niet standaard, dus denk je er niet snel aan. Maar ik ben er in principe wel voor.' Toch is ze voorzichtig met het openbaar maken van gegevens. 'Er zitten altijd mitsen en maren aan een onderzoek. Die nuance zie je niet in de ruwe informatie.'

Dat betekent niet dat ze als een moederkloek op haar gegevens zit. 'Onderzoekers benaderen elkaar geregeld op symposia, met de vraag of ze mijn gegevens mogen gebruiken. Volgens mij zijn websites zoals figshare niet echt nodig; wetenschappers weten elkaar toch wel te vinden.'

Misinterpretatie is ook een vrees van Kitty Bloemenkamp, staflid bij de afdeling verloskunde van het LUMC. 'Bij hele grote datasets kun je door toeval verbanden vinden die er eigenlijk niet zijn. Informatie gebruiken voor iets anders dan het oorspronkelijke doel kan dan ook slecht onderzoek opleveren. Ik ben voor transparantie, maar als slecht onderzoek uit door mij verzamelde informatie voortkomt, zou ik dat niet prettig vinden.'

Daardoor blijft openheid - en dus vrij controleerbaar onderzoek - voorlopig achterwege. Margreet Bloemers van ZonMW, dat de subsidies voor gezondheidsonderzoek regelt, snapt de angst van onderzoekers. 'Volledige openheid heeft voor een onderzoeker veel nadelen. Stel dat je een uitvinding doet, of een mogelijk lucratieve ontdekking doet. Als je je data online gooit, kun je het recht op de ontdekking kwijtraken.' Daarom is zij voor een mildere vorm van open acces. Dan bestudeert een universiteit de verzoeken om datasets te gebruiken, en geeft al dan niet toestemming. Zo gaat niet iedereen zomaar aan de haal met de gegevens, maar zijn ze toch toegankelijk voor geïnteresseerden.

Zo hoopt ZonMW, net als NWO en andere subsidieverstrekkers, onderzoekers hun data te laten delen. 'Niet delen is eigenlijk niet meer mogelijk. Wetenschap wordt met publiek geld gefinancieerd, dan moet het ook publiek en algemeen beschikbaar zijn.'

www.volkskrant.nl/warewetenschap

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden