Misverstand in de douchecabine

Een van de klassieke Amerikaanse waarden waarvan het werk van Paul Auster is doordrongen, is de overtuiging dat je altijd opnieuw kunt beginnen. Ook in zijn nieuwe roman, Sunset Park, speelt hij met dit thema. We maken kennis met Miles Heller (28) die zeven jaar geleden zijn studie aan Brown College heeft afgebroken en sindsdien een min of meer zwervend bestaan door de VS heeft geleid. Sinds een jaar houdt Miles zich bezig met het 'uitmesten' van woningen in Florida. We schrijven 2008, de kredietcrisis heeft keihard toegeslagen en veel huizen zijn halsoverkop verlaten door hun ex-eigenaars, op de vlucht voor schuldeisers. Mooi Austeriaans detail: Miles maakt van elke boedel foto's, 'om te bewijzen dat de verjaagde gezinnen hier ooit hebben gewoond, dat de geest van de mensen die hij nooit zal kennen nog aanwezig is'.


Dat Miles zijn leven destijds radicaal heeft omgegooid, heeft te maken met de dood van zijn halfbroer Bobby, die is omgekomen bij een merkwaardig verkeersongeluk. Miles voelt zich schuldig en wellicht niet ten onrechte.


Een nieuwe fase in zijn leven dient zich aan als hij de 17-jarige Pilar Sanchez ontmoet. De twee krijgen een relatie, maar het feit dat Pilar minderjarig is, geeft haar oudere zus de gelegenheid Miles te chanteren. Bang in de gevangenis te belanden, besluit hij naar New York te vluchten en bij een jeugdvriend in een kraakpand in de Brooklynse wijk Sunset Park te gaan wonen, en daar het moment af te wachten dat Pilar achttien wordt.


Op dat moment begint de roman als het ware opnieuw. Wat tot dan toe het intrigerende verhaal was van een typisch Austeriaanse loner, wordt nu meer een groepsportret. We maken kennis met Miles' jeugdvriend Bing Nathan en diens 'Ziekenhuis voor kapotte dingen': een bedrijfje dat zich specialiseert in het herstellen van 'voorwerpen uit een tijd die vrijwel van de aardbodem verdwenen is', variërend van typemachines en buisradio's tot telefoons met draaischijf.


Ook de twee vrouwelijke bewoners, kunstenares Ellen Brice en literatuurwetenschapper Alice Bergstrom, worden geportretteerd, en vervolgens komt Miles' vader, de literair uitgever Morris Heller, aan bod. Helaas komen hun persoonlijkheden niet erg tot leven, wat veel te maken heeft met het feit dat Auster hun ervaringen en gedachten in beknopte samenvattingen presenteert. Het adagium 'Show, don't tell' is geen wet die blind dient te worden opgevolgd, maar hier wordt hij wel erg nadrukkelijk genegeerd.


Hoewel Auster zijn personages kundig met elkaar verbindt en de verhouding tussen vader en zoon Heller een interessant focuspunt vormt, verliest Sunset Park aan kracht op het moment dat Miles niet langer de enige hoofdpersoon is.


Vijf jaar geleden, toen hij werd geïnterviewd over zijn pas verschenen roman Specimen Days (Stralende dagen), voorspelde Michael Cunningham in de Volkskrant dat zijn romans - net als de wereld zelf - qua structuur steeds gecompliceerder zouden worden. Eén verhaal over één persoon was wat hem betreft passé.


Wie Cunninghams nieuwe roman By Nightfall leest, vertaald als Bij het vallen van de avond, moet constateren dat de voorspelling van de schrijver niet is uitgekomen. De structuur van deze roman is minder ingewikkeld dan die van Specimen Days of The Hours. Wel vertelt het boek, net als zijn voorgangers, het verhaal van drie personen.


Galeriehouder Peter Harris en zijn echtgenote Rebecca, redacteur van een cultureel tijdschrift, zijn tamelijk succesrijke veertigers die een fraaie loft in New Yorks SoHo bewonen. Ze hebben een tegendraadse dochter die het huis heeft verlaten, haar studie heeft gestaakt en nu een baantje in een bar heeft.


Het voortmodderende bestaan van de echtelieden wordt onderbroken als Rebecca's twintig jaar jongere broer Mizzy een tijdje komt logeren. Mizzy heet eigenlijk Ethan, maar heeft sinds zijn geboorde een bijnaam (afgeleid van 'Het Misverstand', 'The Mistake') omdat zijn komst op zijn zachtst gezegd niet gepland was.


Mizzy is een geslaagde variant op het klassieke motief van de mysterieuze indringer, die allerlei broeiende zaken acuut maakt. De scène waarin hij voor het eerst verschijnt, spreekt boekdelen. Peter komt thuis, ziet dat Rebecca onder de douche staat en opent de deur: 'Rebecca is weer jong. Ze staat in de cabine van Peter afgewend, haar haar is kort, haar rug sterk van het zwemmen; de damp onttrekt haar gedeeltelijk aan het zicht en heel even gebeurt het onmogelijke: alles klopt.'


Vervolgens blijkt dat Peter naar Ethan heeft staan kijken, zijn meedogenloos mooie ex-drugsverslaafde neef, die net enkele maanden mediterend in Japan heeft doorgebracht. Peter moet constateren dat hij zich sterk tot Ethan voelt aangetrokken, een gevoel dat zowel een erotische als een meer puur esthetische lading heeft.


Peter raakt in grote verwarring, lijkt bereid alles op te geven om zich samen met Ethan in om het even wat voor avontuur te storten. Niet voor niets heeft Cunningham zijn boek het aan Rilke ontleende motto 'Schoonheid is niets dan het begin der verschrikking' meegegeven. Met Rilke is één van de vele literaire allusies in deze roman genoemd. Cunningham heeft met Paul Auster gemeen dat hij al schrijvend zijn literaire inspiratiebronnen met zich meedraagt, altijd merkbaar aanwezig, maar vrijwel nooit hinderlijk.


Bij het vallen van de avond excelleert in het weergeven van emoties die samengaan met het besef van het ingetreden verval, de behoefte je daaraan te onttrekken, de ondermijnende wetenschap dat dergelijk vluchtgedrag futiel is, en het pogen je uiteindelijk met deze werkelijkheid te verzoenen.


Paul Auster: Sunset Park.


Uit het Engels vertaald door Ton Heuvelmans. De Arbeiderspers; 231 pagina's; € 19,95. ISBN 978 90 295 7350 4.


Michael Cunningham: Bij het vallen van de avond.


Uit het Engels vertaald door Marijke Versluys.


Prometheus; 255 pagina's; € 19,95.


ISBN 978 90 446 1686 6.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden