'Misschien komt het nooit meer goed'

'Mijn vader heeft zelfmoord gepleegd.' Nogal plompverloren deelde Wim Brands me dit mee, een jaar of vijftien geleden, terwijl de begintune van zijn radio-programma al liep. Hij zou me ondervragen over de poëzie van E. du Perron. Die interesseerde hem meer dan normaal, omdat Du Perrons vader óók zelfmoord had gepleegd. 'Dat weet je natuurlijk. Staat in zijn roman Het land van herkomst.'

Wim Brands in 2012. Beeld anp
Wim Brands in 2012.Beeld anp

Zo verliepen de gesprekken met Wim Brands, de presentator die sinds 1987 voor de VPRO op radio en tv programma's maakte (Boeken, De Avonden, Brands met Boeken) over boeken en schrijvers. Leven en letteren waren bij hem volkomen met elkaar vergroeid. Maandagavond maakte de omroep bekend dat Brands, die aan een ernstige depressie leed, die ochtend zelfmoord had gepleegd in zijn woonplaats Amsterdam, een paar dagen nadat hij 57 jaar was geworden. Onwillekeurig dacht ik aan zijn opmerking van lang geleden, naar aanleiding van Du Perron. Zoals dat ook gebeurde toen Brands begin vorig jaar een aflevering van zijn programma maakte thuis bij de depressieve dichter Rogi Wieg, die in juli 2015 stierf. En afgelopen januari, toen Brands uitgebreid aandacht besteedde aan het grote brievenboek van de eigenzinnige Nanne Tepper, die in 2012 een eind aan zijn gekwelde leven had gemaakt.

VPRO Boeken

De in Brummen geboren Brands was al sinds zijn negentiende ook dichter. Vanaf 1978 publiceerde hij met regelmaat in Hollands Maandblad, vaak karige verzen die er eenvoudig uitzien maar bij alle anekdotiek hun mysterie behouden. Sinds Inslag uit 1985 verschenen acht bundels. Uit In de metro (1997): Maar eerst is er een oude jas. Nu hangt hij/ aan de kapstok, binnenkort wordt hij/ verbannen naar het hok.// En eerst is er een avond waarop ik aarzel/ naar buiten te gaan. Buiten is het koud./ In gedachten trek ik voor het eerst// die oude jas aan. Ik ben alleen op straat./ Wie had dat durven hopen. Ik kijk/ in de ruiten en zie// voor het eerst mijn vader in deze stad lopen./ 'Waar ga je heen?' 'Nergens heen.'/ 'Dan gaan we dezelfde kant op.'

De laatste jaren was Brands vooral bekend van tv, als interviewer op zondagochtend, in VPRO Boeken: aandachtig sprak hij met de prozaïsten, dichters en essayisten van zijn voorkeur, wars van effectbejag, met niet méér belangstelling voor de auteur dan voor diens werk, wat op tv uitzonderlijk is geworden. Dat de kijkcijfers ook na elf jaar Boeken bescheiden bleven, kon hem narrig maken.

Gedrevenheid

Tegelijk leed zijn gedrevenheid daar niet onder, op tv, op de radio, op festivals als Crossing Border en Writers Unlimited, en als jurylid van onder meer de ECI Literatuurprijs en de Woutertje Pieterse Prijs, welke laatste hij zaterdag aanstaande zou uitreiken.

Zeer gelukkig was hij met de 5-sterrenrecensie van Maria Barnas in de Volkskrant, voor 's Middags zwem ik in de Noordzee (2014), de bundel waarin de vader nadrukkelijk aanwezig is en Brands duistere diepten zo licht verwoordt dat de lezer een vrije val riskeert: 'In de eerste nacht nadat ik had/ gehoord dat je ziek was/ schrok ik wakker.// Het waaide buiten. Het waait, zei/ jij, die nog geen oog dicht had/ gedaan, en je glimlachte.// Ik begreep het pas later.// Wat er ook is, het zal de natuur/ een zorg zijn.// Het waait, het waaide- buiten klonk/ de troost van de onverschilligheid.'

Nog maar een paar weken geleden noopte zijn gezondheidstoestand hem tot het radicaal opschorten van al zijn werkzaamheden. Een paar maanden complete rust, was het voornemen. Nadere uitleg zou ik onder vier ogen krijgen, mailde hij, als ik hem weer eens tegenkwam in onze Staatsliedenbuurt, de man met de hond die kon opduiken in de boekhandel ('Die Knausgard van jou, die ga ik ook opzoeken'), bij de drogist ('In plaats van een luizenkam te kopen zou je ook naar de kapper kunnen') of de supermarkt ('Als je nou de volgende keer zónder boodschappenbriefje gaat, kun je je door het aanbod laten verrassen'). Een paar jaar terug werd hij in Amsterdam van zijn fiets gereden. Been gebroken. Na de revalidatie placht hij bijna vergenoegd te somberen dat het 'misschien nooit meer goed komt'.

null Beeld anp
Beeld anp

Graag had ik de dichter van Neem me mee, zei de hond (2010) op straat aangeschoten over Lars Gustafsson, de maker van die prachtige 'Elegie voor een dode labrador'. Die kende hij ongetwijfeld. De Zweedse dichter stierf zondag, zo vernam ik maandagmiddag. Toen leefde Wim Brands al niet meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden