Column

Misschien kan sparen hip gemaakt worden door de 'nudge'

Een maatschappij waarin mensen doen wat het beste is voor henzelf is een even grote utopie als een maatschappij waarin iedereen gelijk is.

'Uit psychologisch onderzoek is gebleken dat de teleurstelling over een verlies van 100 euro veel groter is dan de vreugde over de winst van eenzelfde bedrag.' Beeld anp

Overheden voelen zich daarom genoodzaakt mensen tegen zichzelf in bescherming te nemen. Afhankelijk van de tijdgeest wordt druppelsgewijs of met een stortregen van geboden en verboden getracht te voorkomen dat mensen hun fysieke gezondheid in gevaar brengen met alcohol, tabak en cholesterol of hun financiële gezondheid met woekerpolissen en beleggingshypotheken. Wat de Tweede Kamer tussen 9 en 5 doet is voor een groot gedeelte ingestoken door programma's als Kassa en Radar.

Niet dat het veel helpt. Het Nibud stelde maandag dat bijna de helft van de 7,7 miljoen gezinnen in Nederland geldproblemen heeft. En dat is niet omdat het land nu ineens de derdewereldstatus heeft. In plaats van door overheidsbetutteling zouden mensen via een onmerkbaar duwtje in de rug - nudging - in de goede richting moeten worden gemanoeuvreerd.

In de bestseller Nudge, beter beslissen over gezondheid, geluk en welvaart stellen de gedragseconoom Richard H. Thaler en zijn Harvardcollega Harvard Cass R. Sunstein vast dat mensen niet doen wat ze volgens de economische theorie zouden moeten doen. Ze beslissen niet op grond van rationele overwegingen maar op grond van emotionele, die ze vaak zelf niet onderkennen.

Uit psychologisch onderzoek is gebleken dat de teleurstelling over een verlies van 100 euro veel groter is dan de vreugde over de winst van eenzelfde bedrag. Dat weerhoudt mensen er niet van continu te gokken. Mensen wassen hun auto zelf omdat ze het te duur vinden dat door een buurjongetje voor 15 euro te laten doen. Maar ze zullen zelf niet de auto van iemand anders voor het dubbele bedrag gaan wassen.

Marketeers houden veel meer dan economen rekening met psychologie. Daarom leggen ze duurdere artikelen op ooghoogte in de winkelschappen, zodat mensen die eerder pakken dan de goedkope. En daarom geven winkels kortingsbonnen in plaats van de prijs van een artikel te verlagen, omdat het tegemoet komt aan de behoefte te kunnen onderhandelen.

Politieke beleidsmakers kennen de trucs ook. In Groot-Brittannië werd de les van Nudge gebruikt om mensen sneller hun achterstallige belasting te laten voldoen. In plaats van te dreigen met een boete werd in een brief gemeld dat zij tot de minderheid van 5 procent behoorden die niet op tijd hadden betaald. Mensen bleken daar zeer gevoelig voor te zijn.

Tijdens de presidentsverkiezingen in de VS werd de kennis gebruikt om jongeren, die het stemhokje als een bejaardensoos zagen, via de sms 'honderdduizenden studenten gaan u voor' te bewegen toch te gaan stemmen.

Misschien zou '10 procent van het inkomen sparen' via de nudge ook hip kunnen worden gemaakt.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.