'Misschien is Nederland te exotisch?'

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd. Wéér gaat de Nobelprijs voor de literatuur niet naar een Nederlander. Onze auteurs zouden te onbekend zijn in het buitenland. De wegen van de Zweedse Academie zijn ondoorgrondelijk, troost The New Yorker ons.

Beeld Carolyn Ridsdale

De ene kant

De Nobelprijzenkast van Nederland is bijna gevuld. Maar er rest één gapend gat op de plank: nog nooit won een Nederlandse schrijver de Nobelprijs voor de literatuur.

Donderdag was het weer zo ver. Een Wit-Russin, Svetlana Aleksijevitsj. Haar winst kwam niet als een grote verrassing. Aleksijevitsj was favoriet bij de bookmakers en critici zagen haar als kanshebber. Ze is de eerste Wit-Russin die de prijs wint. Daar geen nationaal literair trauma meer dus. En het is de Wit-Russen gegund. Maar verder? Dat de Verenigde Staten en Groot-Brittannië er samen veertien kregen, oké, groot taalgebied, enorme wereldmacht. Dat Zweden er zeven heeft, oogt een beetje verdacht met een jury die bestaat uit achttien Zweedse professoren, goed, zo gaan die dingen. Maar is het terecht dat de Fransen de lijst aanvoeren met elf overwinningen? Of wat te denken van Polen? Is dat zo'n literaire reus dat het drie prijzen verdient? Opvallend genoeg zit er tussen de 110 voorgangers van Aleksijevitsj niet één Nederlander.

Geen wonder misschien, met zo'n klein taalgebied word je automatisch minder gelezen. Hoewel, is dat zo logisch? Veel Nederlandse auteurs zijn vertaald. Cees Nooteboom, die dit jaar, niet voor het eerst, op de genomineerdenlijst van de Nobelprijs stond, behoort tot de meest vertaalden ter wereld. Ook andere auteurs die al eens werden genomineerd, zoals Harry Mulisch en Gerard Reve, zijn in het buitenland te lezen.

Hoe kijken buitenlandse literatuurcritici naar 'onze' schrijvers en het feit dat ze nooit de Nobelprijs wonnen?

Maria Schottenius

Boekrecensent en cultuurredacteur bij de Zweedse krant Dagens Nyheter

'Heeft Nederland de prijs nooit gekregen? Dat verbaast me wel, jullie hebben een aantal goede schrijvers. Misschien zou de Academie meer naar Nederland moeten kijken, jammer dat ik daar niet over ga. Het ligt denk ik niet aan de taal. In Zweden worden zeker boeken van Nederlandse auteurs verkocht. We kennen Mulisch, Wolkers, Reve. Ook Nooteboom, die dit jaar op de lijst van genomineerden stond, is in het Zweeds vertaald. Maar als je Zweden naar hun favoriete auteur vraagt, zal bijna niemand een Nederlander noemen. We hebben geen speciale band met Nederlandse literatuur.'

Guillermo Altares

Journalist bij de Spaanse krant El País, schreef veel over literatuur

'Ik wist niet dat de Nederlanders nog nooit een Nobelprijs voor de literatuur wonnen. In Spanje worden jullie schrijvers wel gelezen, Cees Nooteboom woont zelfs in Spanje en schrijft veel over ons land. Hij is wat mij betreft een van de besten van Europa en weet verschillende stijlen op een originele manier te combineren. Ook het werk van Mulisch is erg bekend hier. Uiteindelijk gaat het ook niet om die prijs, maar om je werk. Wordt het nog altijd gelezen en gewaardeerd? Dat kun je lang niet van alle Nobelprijswinnaars zeggen.'

Daniel Martin

Boekrecensent bij de Franse krant La Montagne

'Het geheim van de Fransen? Dat ga ik natuurlijk niet prijsgeven. Nee, ik weet het niet. Het is een politieke prijs, winnen vereist een goede strategie. Lobbyen vind ik een verkeerd woord, maar een spel is het zeker. Het is een combinatie van kwaliteit, het belang van de thematiek en de bekendheid van het oeuvre. Uiteindelijk besluit de Academie, maar de leden zullen zelden unaniem zijn. Denk je trouwens dat die Zweedse professoren alles hebben gelezen wat ze beoordelen? Waarom het jullie nog niet is gelukt, zou ik niet weten. In Frankrijk worden absoluut boeken van Nederlandstalige auteurs gelezen, al zitten daar veel Vlamingen bij.'

Dirk Leyman

Literair journalist bij de Vlaamse krant De Morgen

'Het wordt weleens tijd dat iemand uit een klein taalgebied wint, maar bedenk dat er ook nauwelijks winnaars uit Azië en Afrika zijn. Misschien is Nederland te exotisch? In 1911 heeft een Belg de Nobelprijs ontvangen, Maurice Maeterlinck. Hij schreef in het Frans en werd in Parijs op handen gedragen, dat maakt denk ik wel het verschil. Een kanshebber geniet meestal al wat internationale waardering bij literaire critici. Veel vertalingen helpen je ook vooruit. Je moet als auteur op de radar komen van het internationale en natuurlijk Scandinavische publiek. Van de nog levende Nederlandse schrijvers zijn vooral Cees Nooteboom en Arnon Grunberg internationaal bekend. Nadat Nooteboom in 1993 op de Frankfurter Buchmesse had gestaan, brak hij door in het buitenland en won hij belangrijke internationale prijzen als de Goetheprijs. Je ziet ook dat een winnaar soms uit politieke overwegingen wordt gekozen, zoals nu het geval is bij Svetlana Aleksijevitsj. De Nobelprijs is en blijft een vreemde, onvoorspelbare loterij, daar kun je niet omheen.'

Laura Miller

Amerikaanse boekrecensent, schrijft voor Slate.com en The New Yorker

'Ik begrijp al niet hoe de Academie naar Angelsaksische auteurs kijkt, laat staan naar schrijvers uit een land als Nederland. De wegen van de Zweedse Academie zijn ondoorgrondelijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden