Misschien eens wat dichter bij huis kijken voor duurzaamheid

Het milieubeleid staat voor duivelse dilemma's, zegt Klaas van Egmond (NMP). Gesprek over tien kleine negertjes.Door Marieke Aarden..

Klaas van Egmond – deze week vol in de schijnwerpers met de Milieubalans en de Natuurbalans – benijdt Jacqueline Cramer, de minister van Milieu, niet. De directeur van het Milieu en Natuur Planbureau (MNP) in Bilthoven vindt dat Cramer voor een ‘duivels dilemma’ staat. ‘Ferm’, noemt hij de koers die ze nu uitzet.

Deze koers moet leiden tot 30 procent minder broeikasgassen in 2020 ten opzichte van 1990. In die tijdsspanne moet ook 20 procent duurzame energie worden bereikt. En dan moet ook nog elk jaar 2 procent energiebesparing worden gehaald. Kosten 8 miljard per jaar. Per huishouden is dat 500 euro per jaar, berekende het MNP deze week in de Milieubalans.

‘Het tempo waarin nu beleid moet worden gevoerd, is hoog, maar de te nemen maatregelen zijn tegelijkertijd weerbarstig’, vindt Van Egmond.

Het duivelse zit ‘m in het feit dat de nieuwe maatregelen schreeuwend duur worden en dat dit kan nopen tot compensatie voor de lage inkomens.

Cramer kan ook hopen op goedkope, schone technologie. Die is nu niet altijd leverbaar en dat zou betekenen dat de uitvoering van de maatregelen naar achteren wordt geschoven. Maar dat schaadt uiteraard haar politieke geloofwaardigheid.

Van Egmond inventariseert de voordelen en de schaduwkanten van een reeks maatregelen in het verkeer en het energiegebruik. Die opsomming lijkt op het verhaal van de tien kleine negertjes.

In de sfeer van verkeer is het minst omslachtig de wijziging van de aanschafbelasting voor auto’s (BPM). Deze kan worden afgestemd op de milieubelastende CO2-uitstoot. Op de zuinige mini komt subsidie en de eigenaar van een suv moet bijbetalen.

Kilometerheffing

Kilometerheffing
De kilometerheffing gaat nog een stap verder. ‘Dat heeft ingrijpende gevolgen in de privésfeer. In de spits worden mensen van de weg gedrukt, omdat ze de hoge heffing willen ontlopen. Dat betekent dat een deel van het woon-werkverkeer de trein neemt. Maar de trein kan grote aantallen niet aan, omdat investeringen in uitbreiding van het spoor zijn achtergebleven’, zegt Van Egmond.

Kilometerheffing
Draagt de maximumsnelheid van 80 kilometer per uur – vergelijkbaar met de 55 mijl in de VS – dan bij aan de oplossing? Van Egmond betwijfelt het. ‘Ingrijpend, wij zijn dat niet gewend’, zegt hij.

Kilometerheffing
Is het dan misschien zinvol om te zien hoe het staat met de bindende CO2-standaarden voor auto’s, die de Europese Commissie oplegt aan de European Automobile Manufacturers (ACEA). Niet meer dan 120 gram kooldioxide per kilometer in 2012. ‘Dat zou een substantiële CO2-vermindering opleveren’, zegt Van Egmond.

Kilometerheffing
Het kabinet komt vrijwel zeker op Prinsjesdag met een heffing op vliegtickets van zo’n 25 euro. ‘Voor het verminderen van het vliegverkeer levert dat niet veel op’, zegt Van Egmond. ‘De toeloop van passagiers naar Schiphol is groot. Het wegvallen van passagiers die Schiphol mijden vanwege de ticket-heffing, wordt onmiddellijk opgevuld door de reservevraag om via Schiphol te reizen.’

Kilometerheffing
Heffingen om consumenten tot lager energiegebruik aan te zetten, zijn minder effectief; het gebruik gaat omlaag en we worden steeds rijker. ‘Een verdubbeling van de elektriciteitsprijs per kilowatt/uur tot 40 cent zal voor de lage inkomens mogelijk gecompenseerd worden en de hogere inkomens zullen er hun schouders over ophalen. Het energieverbruik zal pas bij veel hogere prijzen wezenlijk verminderen.’

Kilometerheffing
Als dat niet werkt, zou ook gedacht kunnen worden aan quotering. Iedereen een bepaalde hoeveelheid energie per jaar. Van Egmond: ‘Dat is waarschijnlijk een brug te ver.’

Kilometerheffing
Om het broeikasgas kooldioxide tijdelijk uit de lucht te houden, is het mogelijk CO2 in de grond te stoppen. Van Egmond: ‘Die techniek is onderweg, vooralsnog duur en de veiligheid is nog een vraag. Aan de andere kant kunnen we die techniek niet missen. Maar als China alle kolen en olie gaat opstoken, kan ondergrondse opslag ook nog een aardig exportartikel worden. We verkopen de kennis.’

Kilometerheffing
Het bezwaar blijft dat we dan toch weer doorgaan met fossiele brandstof, terwijl we in Nederland in 2050 daar niet meer van afhankelijk willen zijn, formuleert de directeur van het MNP.

Raadzaam

Raadzaam
Tegen die achtergrond is het raadzaam duurzame energie (wind, zon, biomassa) en energiebesparing te intensiveren, zoals het kabinet wil. Twee procent energiebesparing per jaar is heel moedig, maar in het beoogde tempo ook duur, zegt Van Egmond. ‘We zouden dan meer biobrandstof in auto’s moeten stoppen en groen biogas bij moeten mengen op het energienet. Als we dat nu al doen, kost dat relatief veel euro’s voor een vermeden ton CO2. Het is net als met een digitale camera, de eerste is duur maar drie jaar later een stuk betaalbaarder.’

Raadzaam
Een andere optie is veel CO2 emissierechten opkopen in het buitenland. De prijs voor die rechten loopt echter ook op van 6 tot 11 euro per ton. Steeds meer landen willen op die manier aan hun Kyoto-verplichtingen voldoen. ‘Toch is dit een redelijke oplossing voor de toekomst, al kan het niet meer zo goedkoop als nu. Het kabinet moet dus rekenen op financiële tegenvallers als het dit gaat doen.’

Raadzaam
Over duurzame energie, vooral over biobrandstof uit palmolie, zijn de gemoederen verhit geraakt, zegt Van Egmond. ‘In Nederland heb je op universiteiten zelfs al scholen. Wageningen is pessimistisch en Utrecht is optimistisch over de mogelijkheden.

Raadzaam
We kennen de effecten op de voedselvoorziening en de biodiversiteit nog onvoldoende en daarom zouden we onze ambitie met biobrandstoffen moeten temperen, vindt Van Egmond. Achter de keuze voor duurzame energie en besparing speelt de afhankelijkheid van het buitenland. En daarbij speelt ook de voorzieningszekerheid voor energie en voedsel.

Raadzaam
‘Tien jaar geleden ging zo’n opmerking er in Den Haag niet in. Nu is het aan de orde van de dag. In hoeverre moeten we meegaan met de mondiale wereldhandel? Of moeten we vanwege onze eisen voor duurzaamheid iets dichterbij huis gaan produceren, in Europa. Is dat niet veel realistischer dan dat gesleep met voedsel, dieren en brandstoffen over de wereld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.