Nieuws politieke gevolgen cyberaanvallen

Mislukte GROe-operatie tegen OPCW in Den Haag levert Moskou zware politieke schade op

‘Het waait wel over, denk ik. Hoe eerder, hoe beter’. Die hoop sprak de Russische president Poetin woensdag uit, toen hem gevraagd werd naar de politieke gevolgen van de Skripal-zaak. Maar na de spectaculaire onthulling van de Nederlandse en Britse autoriteiten over de mislukte computerinbraak van de Russische militaire inlichtingendienst GROe bij de OPCW, de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens in Den Haag, is de kans daarop erg klein geworden.

‘Het waait wel over’, aldus president Poetin. Beeld AP

Voor de GROe is het uiteraard een enorme blamage dat de vier agenten met hun vingers in de kassa werden betrapt door de MIVD; het komt niet vaak voor dat de geheime dienst op heterdaad wordt betrapt bij een undercover operatie. 

Maar de schade is toch vooral politiek. De lijst van doelwitten waarvoor de agenten zich interesseerden, komt haast neer op een schuldbekentenis van het Kremlin. De OPCW was op dat moment bezig met het onderzoek naar de gifgasaanval op Syrische rebellen in Douma en naar de stof waarmee dubbelspion Sergej Skripalj werd vergiftigd (naar later bleek een zenuwgas van Russische makelij). In Maleisië probeerde een van de agenten informatie te stelen over het onderzoek naar het neerhalen van MH17, ook iets waarvoor Rusland verantwoordelijk wordt gesteld.

En met de inbraak bij het antidopingagentschap WADA wilde Rusland zich kennelijk wreken voor de ontdekking van het Russische dopingschandaal, dat volgens Moskou nooit heeft plaatsgevonden. ‘De GROe probeert de rotzooi op te ruimen die Rusland zelf heeft gemaakt’, vatte Peter Wilson, de Britse ambassadeur in Den Haag het samen. Maar het lijkt erop dat Moskou de rotzooi door in de vlek te wrijven alleen maar erger heeft gemaakt.

Economische sancties

Het Kremlin hoopte de afgelopen tijd dat de steun voor de economische sancties die de EU en de Verenigde Staten na de annexatie van de Krim tegen Rusland instelden, langzaam begon af te brokkelen. Maar die krijgen juist een nieuwe impuls nu Rusland ervan wordt beschuldigd dat het zich als een ‘paria’ gedraagt door te proberen in te breken bij een gerespecteerde internationale organisatie als de OPCW. 

Om de druk op Moskou op te voeren klaagde de Amerikaanse justitie donderdag zeven GROe-agenten aan wegens het stelen van vertrouwelijke medische gegevens van atleten en de computerinbraak bij het Amerikaanse bedrijf Westinghouse dat nucleair materiaal levert aan Oekraïne.

Moskou klaagde dat Rusland het slachtoffer was geworden van een ‘cocktail van duivels parfum’. Maar dit keer is het voor het Kremlin iets lastiger de handen in onschuld te wassen, aangezien er tastbaar bewijsmateriaal is gevonden: de telefoons, laptops en andere apparatuur die de GROe-agenten bij zich hadden. Ook staan er onmiskenbaar vingerafdrukken van de Russische overheid op de operatie. De vier agenten werden op Schiphol verwelkomd door een medewerker van de ambassade. Een taxibonnetje verwees bovendien naar een kantoor van een eenheid van de GROe, APT28, die ook bij een reeks andere cyberaanvallen betrokken was.

Onzichtbare geheime dienst

De GROe was tot voor kort de meest onzichtbare geheime dienst van Rusland. Maar de laatste jaren wordt de militaire inlichtingendienst steeds vaker door de Russische overheid ingeschakeld om vuile klusjes op te knappen, zoals de aanslag op Skripal (die zelf ooit voor de GROe werkte). Bij die wraakactie – Skripal gaf de Britse geheime dienst MI6 de namen van honderden GROe-agenten – lieten de vermoedelijke daders een spoor achter dat ook naar de GROe leidde.

Het is onduidelijk hoeveel informatie de MIVD heeft gevonden op de telefoons en laptop van de GROe-agenten, maar het is wel zeker dat hun ontmaskering alleen al een enorme tegenslag voor de geheime dienst is. Aan de hand van de vier paspoorten waarop de agenten reisden, zullen de westerse inlichtingendiensten nu ongetwijfeld nagaan waar zij nog meer zijn geweest en of ze op die reizen misschien in het gezelschap waren van andere, nog onbekende GROe-collega’s. 

Waarschijnlijk zal er op korte termijn ook meer bekend worden over de vier agenten, nu de MIVD hun foto’s heeft vrijgegeven. Ook de vermoedelijke plegers van de aanslag op Skripal vielen door de mand toen hun foto’s werden gepubliceerd. Zij werden gedwongen om op te draven voor een interview met de staatstelevisie waarin zij beweerden dat zij naar Salisbury waren gereisd om de kathedraal te zien.

Maar dat weinig geloofwaardige optreden leidde alleen maar tot nog meer problemen. Opvallend is dat ook enkele kritische Russische media, zoals Kommersant en de nieuwssite Fontanka.ru ijverig meededen aan het onderzoek naar de ware identiteit van één van de verdachten. Hij bleek een zwaar gedecoreerde kolonel van de GROe. Ook dat zal het Kremlin zorgen baren: het is een teken dat ook in Rusland de twijfel aan de officiële lezing groeit.

Lees meer over de Russische cyberaanval:

Dit weten we over de verijdelde hackaanval op de OPCW in Den Haag
De Russische militaire inlichtingendienst GROe heeft in april geprobeerd om de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) in Den Haag te hacken. Dit is wat er bekend is over die hackpoging, de daders en de nasleep

Amerika klaagt Russische spionnen toch aan, maar wat houdt de aanklacht in?
Justitie in de VS heeft donderdag zeven Russische inlichtingenofficieren aangeklaagd wegens een ‘criminele samenzwering’. Onder hen zijn de vier Russische spionnen die op 13 april werden betrapt bij hun poging tot een cyberaanval in Den Haag.

‘Absurd’ en ‘kwaadaardig’: internationale reacties op Russische cyberaanvallen
De reacties op de poging van de Russische militaire inlichtingendienst GROe om de waakhond tegen chemische wapens OPCW te hacken, variëren van ‘absurd’ tot ‘kwaadaardig’. Ook de Britse regering beschuldigde de Russen achter diverse cyberaanvallen te zitten. Lees hier alle reacties op een rijtje.

Is dat nou moeilijk, zo'n close-access-hack-operatie van de Russen?
Niet eerder kreeg het publiek zo’n gedetailleerde inkijk in een cyberoperatie. Wat was de Russische militaire inlichtingendienst GROe precies van plan en waarom was het nodig om dit vanuit Den Haag te doen? En hoe sterk is het bewijs tegen de Russen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden