Misdaad voor de massa

Flikken Maastricht, dat vrijdag het achtste seizoen ingaat, trekt ruim 2 miljoen kijkers. Hoe verklaren betrokkenen en buitenstaanders het succes van de serie?

Vaak gestelde vraag aan de makers: waarom is er nooit Limburgs te horen in de politieserie die Maastricht als decor heeft? Regisseur Pieter van Rijn: 'Er zijn nauwelijks acteurs die het beheersen.' Producent Rolf Koot: 'Echt Maastrichts is niet te volgen. Dat is een apart dialect.'


Het wordt ze niet nagedragen. Flikken Maastricht, met het rechercheursduo Floris Wolfs (Victor Reinier) en Eva van Dongen (Angela Schijf) dat in een soms schurende en dan weer innige symbiose achter de boeven aangaat, begint vrijdagavond aan het achtste seizoen. De serie trekt steeds meer kijkers (van 1,3 miljoen naar ruim 2 miljoen) en de waardering stijgt mee. Wat is het geheim? Betrokkenen en buitenstaanders analyseren en zoeken verklaringen.


1 Vrijdag

De Amsterdamse scenarioschrijver en rechercheur Simon de Waal leverde bijdragen aan Baantjer, met Piet Römer in de rol als hoofdinspecteur De Cock, 'met C-O-C-K'. Hij weet als geen ander dat de vrijdagavond een met goud omrande plek is voor politieseries. 'Het is fijn vermaak. Je hebt de hele week hard gewerkt, je gaat op de bank zitten, een bekend deuntje klinkt en je denkt mee met het puzzeltje in de wetenschap dat het goed komt.'


Flikken Maastricht verhuisde na twee seizoenen op Nederland 1 van de late maandagavond naar primetime op vrijdag, waarna de kijkcijfers een sprong maakten. Regisseur Van Rijn: 'Het publiek heeft zich verbreed. In het begin kende ik maar weinig mensen in mijn omgeving die de serie volgden. Dat is veranderd. Veel gezinnen kijken samen.' De productie moet sinds de verplaatsing wel rekening houden met een jonger publiek. Het tonen van een kogelinslag is taboe.


Producent Koot: 'Het is ook gewoon doorfietsen, hoor. Het helpt echt als iets twintig keer voorbij komt.'


2 Victor en Angela

'Een prachtig stel', zegt Koot. 'Het zijn voor mij speelfilmhelden. Victor is een soort Steve McQueen, een cowboy. Je ziet dat hij een verleden met zich meedraagt. Hij is ijdel, maar ook iemand die nadenkt. Angela is Lara Croft. Mooi, intelligent, doortastend, eigenwijs. Je snapt het meteen als kijker. Zij moeten kunnen gloriëren. Zonder hen kunnen we het vergeten. Gelukkig hebben we ze tot en met het tiende seizoen kunnen vastleggen.'


Onder de vaste aanhang is het een begrip: Fleva-momenten. Floris die de hand grijpt van Eva. Een broeierige onderlinge blik. Troost vinden in elkaars armen. Is het wat? Wordt het wat?


Simon de Waal: 'In Baantjer was het een wet: Victor Reinier en Marian Mudder mochten in hun rollen als de rechercheurs Dick Vledder en Vera Prins wel flirten maar onder geen beding met elkaar naar bed. Dan verstoor je een illusie.'


Flikken Maastricht zondigde. Al in het tweede seizoen, in de aflevering 'Door het lint', kwam het tot een onenightstand tussen de hoofdrolspelers. Angela Schijf: 'Ik was ronduit tegen. Hoe lang zou het niet gaan duren voordat we weer geloofwaardig om elkaar heen konden draaien?'


Hoofdscenarist Jan Harm Dekker, die ook schreef voor Baantjer en Spangen: 'Natuurlijk hebben we het er uitgebreid over gehad. Het is een beproefd middel, de delayed fuck. Het zat al in Moonlighting, zelfs in Cheers. Hier was het geoorloofd de code te breken, het was afreageerseks na heftige gebeurtenissen. Heel kuis gefilmd, hoor. En het is toch gelukt de spanning terug te krijgen. Eva keerde weer terug naar haar vriend, waardoor er snel weer afstand met Floris ontstond.'


Nog een factor, getuige commentaren onder volgers op internet: 'Het is gewoon een lekker ding.' Het gaat over beiden.


3 Gent

De reeks aan de Maas is een afgeleide van de Vlaamse serie Flikken, die zich afspeelt in Gent. Die serie, die vanaf 1999 werd uitgezonden en tien seizoenen haalde, was in Vlaanderen meteen een succes. De TROS heeft het gros van de afleveringen uitgezonden vóór de komst van Flikken Maastricht. Toenmalig producent Erwin Provoost, de huidige directeur media bij de WPG-uitgeversgroep, wil zich niet te zeer op de borst kloppen. 'Vernieuwend was het niet. We lieten ons inspireren door Hill Street Blues en NYPD Blue, met ensembles in plaats van loners en het gebruik van verschillende verhaallijnen. Wel bijzonder was dat een kleinere stad de plaats van handeling was. Gent heeft een middeleeuws karakter, er zijn veel kronkelende straatjes. Dat heeft als voordeel dat je niet te veel de lucht hoeft te laten zien. Die is bij ons vaak zo grijs.'


Andere verklaringen voor de populariteit van de serie: de chemie tussen de hoofdrolspelers, de verschillende karakters in de cast - van jonge honden tot bezadigde dienders - en kwesties die zich vaak op buurtniveau afspeelden.


De makers van Flikken Maastricht zeggen dat ze de Vlaamse serie nauwelijks hebben bekeken. Het was niet meer dan de merknaam die ze overnamen. Eyeworks Nederland betaalt er nog steeds voor aan Eyeworks België.


4 Maastricht

Vaak in beeld: de Servaasbrug, het Vrijthof, het Stokkwartier, omringend heuvelland. Herkenning van plekken draagt bij aan kijkplezier. De Waal: 'Wat Amsterdam voor Baantjer was, is Maastricht voor deze serie. Joyeus, bourgondisch.'


De keuze voor de stad aan de Maas was snel gemaakt. Amsterdam was geen optie; te druk en te duur om te filmen. Rolf Koot: 'En na Amsterdam is Maastricht toch echt de mooiste stad van Nederland.' Angela Schijf: 'Iedereen in Nederland houdt van Maastricht.' Tweederde van de opnamen wordt in de stad gemaakt. Zodra de rechercheurs het politiebureau inlopen, betreden ze een oud kantoor aan de Kabelweg in Amsterdam.


De crew voelt zich welkom in de stad. Deuren zwaaien open als de ploeg langskomt. Bouwers nodigden de flikken uit voor opnamen in de tunnelbak van de A2. De politie denkt mee over scenario's door zelf ook maatschappelijk actuele thema's aan te dragen, zoals het geweld tegen hulpverleners.


Brigadier Erik van Rijsselt, coördinator namens het korps, zegt vooral toe te zien op het realiteitsgehalte van het optreden van de politie. 'Bij veel andere series haakte ik snel af omdat ik gelijk zag dat het niet klopte wat rechercheurs deden. Het blijft het drama, natuurlijk, maar hier klopt het wel.'


Het bestuur van Maastricht reikt ook suggesties aan. Op aandringen van burgemeester Onno Hoes komt in het nieuwe seizoen een prominentere aanwezigheid van de officier van justitie: hij wilde het politiewerk een breder aanzien geven. Jan Harm Dekker: 'Soms neem je iets over, soms niet. Als we er niet op ingaan, worden we heus de stad niet uitgegooid.'


De Maastrichtenaren, zo wil een anekdote, zijn zo gewend aan hun Flikken dat ze gewoon bleven toekijken bij een ramkraak, in de veronderstelling dat het een scène uit de serie was.


5 Ontwikkeling

Voor acteur Victor Reinier was het een voorwaarde, toen hij na zijn rol als Vledder in Baantjer zijn entree als Floris Wolfs maakte in Flikken Maastricht: er moest ruimte zijn voor de persoonlijke beslommeringen van de rechercheurs en langer lopende misdaadverhalen. Niet alleen maar lijk, puzzeltje en oplossing, maar doorkijken. Dat was niet vanzelfsprekend: omroepen hielden lang vast aan wat in tv-jargon stand alone heet. Kijkers zouden afhaken als ze midden in een verhaal belanden. De techniek heeft de argwaan ondergraven. Uitzending gemist, dvd-boxen, downloaden, Netflix: de kijker bepaalt zelf wanneer hij in- en uitstapt. In veel buitenlandse series is tegenwoordig het aantal verhaallijnen verveelvoudigd, een aantal ervan wordt niet eens meer afgerond.


Flikken Maastricht houdt het wat overzichtelijker - producent Koot: 'Dit is een serie voor de grote gemene deler' - maar durft wel ontknopingen over de seizoenen heen te tillen. De vorige reeks eindigde met een cliffhanger. Daan de Vos (Thomas Acda), een notoire kwelduivel van de rechercheurs, stierf na enkele welgemikte schoten. Van Dongen zuchtte nog in de cel op verdenking van de moord, maar Wolf stuitte op aanwijzingen dat zijn dochter de dader is. De vraag is nu: gaat de rechercheur zijn Fleur (Maud Dolsma) aangeven?


Het is niet voor het eerst dat de serie het geduld van de kijker op de proef stelt, zegt Dekker. Het vierde seizoen eindigde bijvoorbeeld met Wolfs die op een tafel staat met een strop om de nek, waarna De Vos het meubel wegschopt en de rechercheur aan het touw bengelt. Volgend seizoen verder!


De producent, de regisseur en de scenarioschrijver moeten even nadenken als ze de vraag krijgen welke ontwikkeling ze zelf in de afgelopen zeven reeksen zien. 'Het is volwassener, denken we.' 'Minder humor, meer knipogen misschien.'


De jonge agent Romeo Sanders (Sergio IJssel) is wat minder vaak het sulletje van wie de onbenulligheid met een eenzaam slide-gitaartje wordt aangedikt. Een grap over Eva die haar vrienden verwijt gegrilde garnalen te eten en intussen haar tanden in de kroepoek zet, zouden ze niet snel meer maken. Zelfspot werkt beter. Een shot van de slangenleren laarzen aan de voeten van de ijdele Wolfs, een veelbetekenende blik van zijn partner.


Victor Reinier: 'Het is dynamischer. We durven meer. Laat maar zien dat er kartelrandjes aan de hoofdfiguren zitten. Zelfs die brave dienstklopper Romeo gaat breken met de regeltjes.'


Angela Schijf: 'Het begin was een zoektocht. De hoofdpersonen hebben nu meer een basis gekregen. Je weet beter wie je bent. En vergeet niet: we zijn zelf ook allemaal zeven jaar verder. Je draagt zelf ook een geschiedenis met je mee.'


Het is mogelijk wat grimmiger geworden - Erwin Provoost zag die ontwikkeling ook bij zijn Vlaamse Flikken. Dat komt er volgens de makers van als je zo veel verhalen van de politie hoort; daar word je niet vrolijk van. Regisseur Van Rijn: 'En na een paar seizoenen pittoreske straatjes begin je ook wel te snakken naar een lelijke nieuwbouwwijk of een guur industrieterrein.'


Producent Rolf Koot ziet erop toe dat het niet te donker wordt. Hij maakt er geen geheim van dat één ambitie domineert: zo veel mogelijk kijkers. Daar wordt hij op afgerekend. Dan heeft hij bijvoorbeeld liever dat de commissaris uiteindelijk partij kiest voor zijn rechercheurs. 'Een serie waarin iedereen maar eindeloos met elkaar in conflict is, kan onaangenaam worden om naar te kijken.'


6 45 minuten, 2 ton

Wie Nederlandse politieseries maakt, krijgt onvermijdelijk de vraag of die zich wel kunnen meten met de buitenlandse. Dan wijzen de betrokkenen dikwijls op tijd. Nederlandse series mogen vanwege de zogeheten slots in de programmering niet langer duren dan 45 minuten.


Scenarist Pieter Bart Korthuis schreef het veelgeprezen Penoza. 'Een paar minuten kan een groot verschil maken. Het tweede seizoen moesten we ons aan 42 minuten houden. Je voelde telkens dat het nét te krap was. En waarom zou je geen zes afleveringen van anderhalf uur mogen maken, in plaats van twaalf keer 45 minuten? Dan kun je echt uitpakken. Maar het zit er gewoon niet in.'


Net zo zwaar wegen de budgetten. Simon de Waal: 'Het zit 'm echt niet in de regie, de acteurs of het scenario. De begrotingen liggen in het buitenland gewoon twee tot drie keer hoger.' Rolf Koot: 'Zelfs Flikken in Gent draaide twaalf dagen voor één deel. Wij doen het in ruim vijf dagen.'


Victor Reinier, die inmiddels zelf ook afleveringen regisseerde: 'Tatort kost 1,4 miljoen euro voor 90 minuten. Bij ons wordt het alsmaar krapper. We maken nu één aflevering voor twee ton. Maar nog altijd voel ik bij de makers een onbegrensde ambitie. Ik krijg soms een mail van Rolf, de producent, met een idee. Dan zie ik dat die om half zes 's ochtends is verstuurd. Iedereen is er op die manier mee bezig. Dit is een club prettige mensen. In één dag moeten we acht tot tien minuten voor de serie zien te halen. We halen het altijd. Altijd. En het ziet er elke keer heel mooi uit.'


Vervolg van pagina V3


Het achtste seizoen van Flikken Maastricht begint vrijdag om 20.30 uur op Nederland 1.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden