'Misbuik van Algemene Maatregel van bestuur'

Het voorstel van de regering om de zorgplannen van minister Schippers via een AMvB alsnog door te voeren, stuit op veel weerstand in beide Kamers.

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra (M) en PvdA-leider Diederik Samsom (L) in gesprek met minister Edith Schippers van Volksgezondheid tijdens een schorsing van het debat in Tweede Kamer over de gevolgen van het verwerpen van Schippers' wetsvoorstel. Beeld anp

'Dit komt op mij vanuit staatsrechtelijk oogpunt zeer geforceerd over.' Dat is het oordeel van D66'er Hans Engels, senator en tevens staatsrechtgeleerde, over het plan van de regering om desnoods met een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) de zorgplannen van minister Schippers door te voeren en zo beide Kamers te omzeilen. ChristenUnie-collega Roel Kuiper spreekt van 'moedwillig vandalisme jegens het parlementair bestel.'

Maatregelen die grote gevolgen voor de burger hebben, moet je bij wet regelen, zegt Engels. Alleen zo garandeer je dat de burger zich, via de volksvertegenwoordiging, betrokken voelt bij de maatregel. 'Zo'n AMvB is bedoeld voor niet al te ingrijpende bijstellingen', zegt Engels. 'En zeker niet om een wet op hoofdlijnen bij te stellen. Mocht de regering de AMvB daar wel voor willen gebruiken, dan moet de Staten-Generaal bekijken of de grondwettelijke begrenzing van de regelgeving wordt overschreden. Zo ja, dan is het minachting van het parlement.'

Sluiproute

De AMvB, een doorgaans onopvallend overheidsinstrument, werd donderdagnacht ineens trending topic op Twitter. Het is een regeringsbesluit waarin bestaande wetgeving nader wordt uitgewerkt, zonder dat daarvoor instemming van beide Kamers nodig is. Jaarlijks worden vele AMvB's genomen zonder dat er een haan naar kraait, over nettolijfrente of passend onderwijs via internet. De variant die de regering donderdagnacht speelde, was nog niet vertoond: een tevoren aangekondigde AMvB, mocht de Eerste Kamer opnieuw niet akkoord gaan met de, inmiddels aangepaste, zorgwet. De AMvB wordt dan niet ingezet voor het bijpunten van bestaande wetgeving, maar voor een majeure bijstelling. In dit geval de vrije artsen keuze.

Mocht het zo ver komen, dan wacht de regering een ingewikkelde exercitie. De voor de tweede maal afgestemde zorgwet zou dan gedegradeerd moeten worden tot AMvB. Ook de inhoud moet dan worden bijgesteld. Soms lukt het met een mooie wet niet, dan moet het minder ambitieus met een AMvB, zo vatte PvdA-leider Diederik Samsom donderdagnacht in de Tweede Kamer de gedachtengang samen. Daar riep deze sluiproute meteen al veel weerstand op. 'Je kunt de Eerste Kamer geen tweede keer negeren ', zei CU-leider Arie Slob. Kees van der Staaij wilde de regering dit parcours 'dringend ontraden'. 'Zolang er geen sprake is van een noodtoestand, moeten we de parlementaire weg bewandelen', vond Alexander Pechtold (D66).

Wantrouwen

Ook CU-senator Roel Kuiper is verontwaardigd. 'Hier spreekt een groot wantrouwen uit. De taak van de Eerste Kamer wordt op deze wijze uitgehold. Dan wordt het bij het kruisje tekenen.' Vooral bij de VVD is volgens hem het gevoel voor de positie van de senaat achteruit gehold. 'Alsof er een structureel probleem met de Eeerste kamer zou zijn. Dit is zeer onzuiver allemaal.' Kuiper houdt de hoop dat de regering zelf op zijn schreden terugkeert.

'Deze u-bocht constructie strijdt met het staatsrechtelijke beginsel van het primaat van de wetgever', schrijft Wim Voermans, hoogleraar staatsrecht in Leiden, vandaag op de opiniepagina. De regering beroept zich op artikel 126 van de Zorgverzekeringswet. Daar staat: 'Voor de uitvoering van deze wet kunnen bij Algemene Maatregel van Bestuur nadere regels worden opgesteld'. Een redenering die volgens Voermans niet opgaat. 'Als de Eerste Kamer niet akkoord gaat met de beperking van de vrije artsenkeuze (...), dan valt er op dat punt niets "nader" te regelen.

Mocht het tot een AMvB komen, dan zijn er nog controlemomenten. Beide Kamers kunnen ter goedkeuring om een voorhangprocedure vragen. Daarna moet de Raad van State advies uitbrengen. Waarna nog een nahangprocedure mogelijk is, waarbij opmerkingen kunnen worden verwerkt. Engels betitelt dat als 'gemankeerde oplossingen'. 'We zullen dit verder nauwlettend volgen. Daar dwingt de regering ons toe.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.