Misbruik wordt niet meer steevast geloofd

Over verkrachting kan een slachtoffer niet liegen. Dat was lange tijd de houding van politie en justitie. Nu zijn ze alert op de kenmerken van een valse aangifte.

Vijf jaar later zijn een aantal van zijn aanbevelingen overgenomen, wordt op de politieopleiding naar zijn boek verwezen en geeft hij lezingen en cursussen aan zedenrechercheurs. Over onterechte beschuldigingen, 'mislukte vrijages' en seks als wapen.

Jarenlang was seksueel misbruik zo'n heikel thema dat aangiftes op voorhand werden geloofd en degenen die als daders werden beschuldigd in een bijna kansloze positie terechtkwamen, zegt Veraart. Maar er is een kentering gaande. Steeds vaker wordt door politie en justitie onderkend dat aangiftes ook vals kunnen zijn, waarna zij die constatering zelf naar buiten brengen. Zo bleken de afgelopen maand groepsverkrachtingen in Hoogezand, Assen en Nijmegen verzonnen.

Kinder- en jeugdpsycholoog Ruud Bullens schat dat van de paar duizend zedenzaken die jaarlijks bij de politie terechtkomen 6 tot 8 procent verzonnen is. Een groot deel daarvan betreft beschuldigingen rond echtscheidingen. Het aantal valse aangiftes blijft vermoedelijk constant, zegt Bauke Stelma, voormalig zedenrechercheur en nu docent aan het Instituut voor Criminaliteitsbeheersing en Recherchekunde (ICR). 'Er is alleen nu meer oog voor.'

Naast de echtscheidingsperikelen, waarbij ouders, niet altijd uit kwaadaardigheid, met verzonnen of verkeerd begrepen verhalen van hun kinderen bij de politie belanden, onderscheidt Bullens de doelbewuste verzinsels. Pubers die verzinnen dat ze zijn verkracht omdat ze psychische problemen hebben, aandacht zoeken of wraak op iemand willen nemen. Of vrouwen, zegt Stelma, die een alibi of een excuus zoeken voor bijvoorbeeld vreemdgaan of te laat thuiskomen.

Het komt volgens Bullens ook voor dat aangerande vrouwen, uit angst niet te worden geloofd, zeggen dat ze zijn verkracht. En dan is er nog de theorie van het veranderd perspectief: aanvankelijk vrijwillig meedoen aan seks en later, soms onder druk van de naaste omgeving, toch aangifte doen omdat de ander te ver zou zijn gegaan.

Stelma leert zedenrechercheurs onder meer welke kenmerken kunnen voorkomen in een valse aangifte. Dat zijn bijvoorbeeld tegenstrijdigheden in de aangifte, mededelingen die na politieonderzoek onjuist blijken of uitslagen van medisch en technisch onderzoek die niet stroken met de aangifte.

Een neutrale houding is belangrijk, vertelde Bullens deze week aan zestig rechercheurs op een symposium over valse zedenzaken. 'Wie zich te veel opstelt als believer wordt makkelijk meegezogen in het verhaal. De aangeefster doet een beroep op de rechercheur om haar te geloven. Terwijl het te allen tijde moet gaan om de waarheidsvinding.'

Toen de eerste groepsverkrachting bekend werd, voelde advocaat Veraart aankomen dat meer van dergelijke aangiftes zouden volgen. Hij heeft zijn lijst met categorieën valse aangiftes uitgebreid met de rubriek 'nieuwe absurditeiten'.

Naarmate meer bekend wordt over valse zedenzaken, voorspelt hij, zal het aantal valse aangiftes evenredig stijgen en neemt ook de diversiteit en de absurditeit ervan toe. Na de magische zaken (de clowns in Oude Pekela en de sekskelders in Emmer-Compascuüm), de hervonden incestherinneringen, het rituele misbruik en de groepsverkrachtingen, volgt binnenkort vast iets nog heftigers .

Justitie geeft bij een valse aangifte steeds vaker een persbericht uit waarin wordt benadrukt dat vanwege het verzinsel proces-verbaal is opgemaakt. Soms wordt bovendien geprobeerd de kosten van het politieonderzoek op de aangever te verhalen. Stelma kan zich vinden in die stellingname. 'Er gaat een duidelijk signaal van uit.'

Bullens maakt zich ook zorgen over het toegenomen aantal verzonnen zedenzaken dat naar buiten komt. 'Ik vrees voor het moment dat de slinger doorslaat. Vergeet niet dat er nog altijd veel echte slachtoffers bestaan. Het mag niet zo zijn dat zij straks door al die valse aangiftes niet meer serieus worden genomen. Dát is de schade die verzinsels kunnen aanrichten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden