Misbruik ongeluk niet als dolk in de rug

Toen premier Balkenende een maand geleden zei dat NEEderland te veel ontevreden klagers telt, terwijl we het in werkelijkheid heel goed hebben, had hij kunnen weten dat zijn opmerkingen op veel weerstand zouden stuiten....

Het wrange voor de premier is dat anderen met een identieke boodschap wel applaus oogsten. Ik heb het dan over de stroming van de positieve psychologie, die vanaf het begin van deze eeuw razendsnel is opgekomen. Het doel van deze stroming is niet langer alleen negatieve zaken als depressies, angsten en verslaving te bestuderen, maar ook de dingen die het leven de moeite waard maken. Het gaat om tevredenheid met het verleden, een positieve stemming in het heden en hoop en optimisme voor de toekomst.

Een van de meest vooraanstaande wetenschappers op dit terrein is Sonja Lyubomirsky, die ik vorige week voor dit katern heb mogen interviewen. Haar boodschap is dat je geluk maar voor 10 procent afhangt van de omstandigheden waarin je verkeert. Veel belangrijker is hoe je ertegenaan kijkt. Oefen daarom je dankbaarheid, vergeef fouten, cultiveer optimisme en koester sociale relaties.

Lyubomirsky krijgt in tegenstelling tot Balkenende schouderklopjes voor deze boodschap, waarschijnlijk omdat zij klagers niet probeert te overtuigen van haar kwaliteiten als leider. In plaats daarvan heeft ze het beste met hen voor. Ze wil hen helpen gelukkiger te worden. Bovendien verpakt Lyubomirsky haar boodschap slimmer. Ze verdoezelt dat het voor een belangrijk deel gaat om een veranderende kijk op de wereld door te spreken over doelbewust gedrag als de sleutel tot geluk.

Dit leidt tot twee conclusies. De eerste is dat Balkenende onvoldoende krediet heeft gekregen voor zijn suggestie dat de politieke leiding van dit land in uiterst bekwame handen is.

De tweede conclusie is interessanter. Het hele georganiseerde streven naar geluk en de bijbehorende pleidooien geluk centraal te stellen in overheidsbeleid, dragen het gevaar in zich dat mensen ondanks terechte grieven met een kluitje in het riet worden gestuurd, met als rechtvaardiging dat hun klachten hun ongeluk niet verklaren.

De Ierse onderzoeker Claire Edwards wijst in een recent gepubliceerd artikel op deze valkuil, als het gaat om het beleid ten aanzien van gehandicapten in Groot-Brittannië. Zij leest telkens weer dat het voor je geluk over twee jaar niet uitmaakt of je morgen je been verliest in een ongeluk of dat je de hoofdprijs wint in de loterij.

Nu is deze conclusie gebaseerd op goed onderzoek, maar waarom vergeten de positieve psychologen zo vaak het onderzoek te vermelden dat erop wijst dat de ernst van je handicap wel degelijk uitmaakt voor je welbevinden? Edwards vreest dat de nadruk op individueel bepaald geluk zal leiden tot een ondermijning van het reeds jarenlang bestaande beleid, dat gehandicapten ondersteunt bij hun streven naar onafhankelijkheid en het volwaardig meedoen in de maatschappij. Een politicus die het tot beleid verheft om mensen een positievere kijk op de stand van het land bij te brengen, verwaarloost zijn primaire taak, namelijk ervoor zorgen dat armoede, onrechtvaardigheid en ongelijkheid zo veel mogelijk tot beheersbare proporties worden teruggebracht. Balkenende zou ontevredenheid over het verleden, ongeluk in het heden en pessimisme over de toekomst moeten koesteren. Dat is het basismateriaal dat hij kan gebruiken om na te gaan wat er nog verbeterd kan worden in deze onvolmaakte wereld.

En als het volk zich niet dankbaar genoeg toont voor de stappen die hij zet, dan moet hij maar een psycholoog inhuren om te leren op een vrolijker manier tegen deze onaangename werkelijkheid aan te kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden