Mis je vitamines als je olijfolie verkiest boven margarine?

Ellen de Visser
null Beeld Valentina Vos
Beeld Valentina Vos

Je brood besmeren met margarine of halvarine is overbodig en ongezond en vlees bruinen in de bakboter kan helemaal niet meer. Gezondheidsgoeroes promoten de olijfolie, een pijler van het populaire mediterrane voedingspatroon, dat inderdaad gezonde onverzadigde vetzuren bevat. Maar olie heeft ook een nadeel: er zit verder weinig in, terwijl aan margarine en halvarine vitamine A en D is toegevoegd. Loop je kans op een tekort als je de olijfolie omarmt?

Toen na de Tweede Wereldoorlog de boter zo duur werd dat arme gezinnen op goedkopere margarine overstapten, ontstond bezorgdheid over vitaminetekorten. Boter, gemaakt van dierlijke vetten, bevat vitamine A en D maar in margarine, gebaseerd op plantaardige vetten, ontbreken die. Sinds het Margarinebesluit van 1961 wordt aan margarine verplicht vitamine A en D toegevoegd. Ook de minder vette halvarine, die later op de markt kwam, wordt daarmee verrijkt. Het was een eenvoudige manier om de inname van vitamines op peil te houden, zegt Gertjan Schaafsma, emeritus hoogleraar voeding en levensmiddelen: iedereen smeerde en bakte immers. Maar nu de olijfolie in de keuken oprukt, kan een probleem ontstaan, zegt hij.

Voor vitamine D dreigen geen al te grote tekorten, vermoedt Henk van den Berg, bij TNO en het Voedingscentrum lange tijd gespecialiseerd in onderzoek naar micronutriënten. Van de benodigde 10 microgram per dag halen we er gemiddeld 7 uit zonlicht en 2 tot 4 uit voeding. 'Schrap je alle boter, margarine en halvarine van het menu dan scheelt dat al snel 2 microgram. Er zijn niet veel mensen die droog brood eten dus in de praktijk zal het verlies kleiner zijn. Toch kan dat beetje net van belang zijn, zeker in de winter en voor mensen die niet vaak buiten komen.'

Vitamine A

Over vitamine A maakt Van den Berg zich, net als Schaafsma, meer zorgen. Onderzoek onder de bevolking wijst uit dat 20 tot 30 procent te weinig vitamine A binnen krijgt en die inname zal door de olie-trend niet zijn gestegen, vermoeden ze. De consumptie van olijfolie is de afgelopen decennia vernegenvoudigd, zo blijkt uit cijfers van de ketenorganisatie voor oliën en vetten (MVO): van 1.000 ton in 1990 naar 9.000 ton in 2012 (de meest recente cijfers).

De EFSA, de Europese autoriteit voor voedselveiligheid, beveelt een dagelijkse inname aan van gemiddeld 700 microgram vitamine A. Bakken en smeren met boter, margarine of halvarine levert een paar honderd microgram per dag op, becijfert Van den Berg. Wie daarmee stopt, moet de vitamine elders vandaan halen, zegt Schaafsma. Eet meer vis en zuivel, doe af en toe lever(worst) op brood of neem een ei, luidt zijn advies. Ook groenten en fruit zijn leverancier omdat ze provitamine A bevatten, dat in het lichaam wordt omgezet.

Dat wil nog niet zeggen dat de olijfolie-adept die niet goed oplet meteen een gezondheidsrisico loopt. In ontwikkelingslanden is door ondervoeding sprake van een chronisch gebrek aan vitamine A, wat leidt tot een verzwakt immuunsysteem en blindheid. In de westerse wereld is de inname hooguit wat te laag. Of dat in het lichaam ook een tekort veroorzaakt, kan zelfs met bloedonderzoek niet worden uitgezocht. Van vitamine A wordt een voorraad aangelegd in de lever, legt Schaafsma uit, en de omvang daarvan kan alleen met ingewikkeld onderzoek worden achterhaald.

Olijfolie verrijken?

Is het een idee om, ruim 50 jaar na het Margarinebesluit, voor de zekerheid ook olijfolie te verrijken met vitamine A? In ontwikkelingslanden gebeurt dat al, maar in de westerse wereld is dat vermoedelijk geen goed idee, zeggen Schaafsma en Van den Berg. Verrijking van voedingsmiddelen gebeurt pas als de hele bevolking anders gaat eten en er tekorten dreigen te ontstaan. Daar zijn nog geen aanwijzingen voor.

Van vitamine A krijg je bovendien snel te veel binnen. Rijkelijk gebruik van verrijkte olijfolie kan gauw een overdosis opleveren. Dat is ongezond, vooral voor zwangere vrouwen en jonge kinderen.

Niet voor niets, zegt Van den Berg, wordt op crèches een dagelijkse boterham met leverpastei afgeraden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden