Minsk II is een kille weerspiegeling van de actualiteit


De laatste weken zijn beide crises die Europa het hoofd moet bieden in Oekraïne en in Griekenland geëscaleerd. In allebei de gevallen stonden Duitsland en zijn kanselier Angela Merkel aan de basis van de inspanningen om een diplomatieke oplossing te vinden. Dit is een nieuwe rol voor Duitsland, en het land is hier nog niet aan gewend.

Het nieuwe Minsk-akkoord erkent de facto dat Oekraïne met militaire middelen is opgesplitst. Maar waar de demarcatielijn precies loopt, blijft onduidelijk omdat de Russische president Poetin wellicht nog zal proberen de Zwarte Zeehaven Marioepol in te nemen, om daarmee een landcorridor te creëren tussen Rusland en de Krim. Bovendien blijft zo de optie open om zuidelijk Oekraïne te veroveren en de controle helemaal naar Transnistrië, de illegale Russische enclave in Moldavië, uit te breiden.

Door voortdurend militair machtsvertoon heeft Poetin de belangrijkste doelstelling van het Russische beleid volbracht: controle over het oosten van Oekraïne en een voortgaande destabilisatie van het land als geheel. Minsk II is slechts een kille weerspiegeling van de harde actualiteit. De vraag blijft echter of het niet slimmer zou zijn geweest om die ene macht die Poetin wel serieus neemt (de Verenigde Staten) de onderhandelingen te laten leiden. Gegeven de lage dunk die Poetin van Europa heeft zal dit vroeger of later hoogstwaarschijnlijk onvermijdelijk worden.

Toch is het van groot belang dat Duitsland en Frankrijk deze diplomatieke inspanning hebben ondernomen. Hoewel het Minsk II-initiatief Europa's geringe politieke invloed blootlegde, bevestigde het ook de onmisbaarheid van de Frans-Duitse samenwerking en Duitslands veranderde rol binnen de EU. Merkels tien jaar aan de macht zijn grotendeels gekenmerkt door een nieuwe Duitse Biedermeier-periode. De zon scheen op Duitsland en zijn economie en Merkel zag het als haar hoogste plicht om het weldadige gevoel van de burger in stand te houden door deze niet met politiek lastig te vallen. Maar het nieuwe gewicht van Duitsland in Europa heeft hieraan een bruut einde gemaakt. Nu neemt Merkel strategische dreigingen serieus en gaat de confrontatie ermee vol aan.

Dit geldt ook voor de Griekse crisis, waarin Merkel niet op één lijn zat met de haviken in haar partij. Ze lijkt zich terdege bewust te zijn van de onbeheersbare gevaren van een Griekse exit uit de euro.

De eurocrisis blijkt niet zozeer een financiële maar een soevereiniteitscrisis te zijn. In de recente verkiezingen stonden de Griekse stemmers op tegen externe controle. Toch zal Griekenland als het gered wordt van een bankroet dit alleen maar te danken hebben aan het geld van buitenlandse belastingbetalers.

Het Griekse conflict laat zien dat de Europese monetaire unie niet werkt, omdat de democratisch gelegitimeerde soevereiniteit van het ene land is opgelopen tegen de democratisch gelegitimeerde soevereiniteit van andere landen. Natiestaten en monetaire unies gaan niet goed samen. Maar toch is het ook niet moeilijk in te zien dat bij een 'Grexit' Rusland de enige geopolitieke winnaar zou zijn.

Hoewel de geopolitieke risico's tot dusver nauwelijks een rol hebben gespeeld in het Duitse debat wegen ze veel zwaarder dan enig risico dat voor de binnenlandse politiek zou kunnen ontstaan door eindelijk man en paard te noemen tegen het Duitse publiek. Er zal aan de Duitsers verteld moeten worden dat Griekenland lid zal blijven van de euro en dat het in stand houden van de euro verdere stappen zal richting integratie zal vereisen.

Deze stap zal moed vergen, maar de alternatieven zijn een stuk minder aantrekkelijk. Tegen de achtergrond van de dramatische veranderingen op mondiaal vlak en de directe militaire dreiging die Poetins Rusland op Europa uitoefent, zijn deze alternatieven in werkelijkheid helemaal geen alternatief, en lijkt het Griekse 'probleem' opeens onbetekenend.

Merkel en de Franse president François Hollande zouden opnieuw het initiatief moeten nemen en de eurozone eindelijk een stevig fundament moeten verschaffen. Duitsland zal zijn geliefde hand op de knip moeten loslaten en Frankrijk zal iets van zijn warm gekoesterde politieke soevereiniteit moeten opgeven. Het alternatief is om langs de zijlijn te blijven staan en de nationalisten in Europa sterker te zien worden terwijl het Europese integratieproject, ondanks zestig jaar succes, steeds dichter aan de rand van de afgrond komt.

© Project Syndicate; Vertaling Melle Trap

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden