Nieuws

Ministers weigeren sms-verkeer met Rutte prijs te geven vanwege ‘eenheid kabinetsbeleid’

Andere ministers geven geen toestemming om hun sms-verkeer met Mark Rutte openbaar te maken. Daardoor blijft onduidelijk welke berichten de premier dagelijks wiste van zijn telefoon en of dat in overeenstemming was met de Archiefwet. De sms’jes moeten volgens het kabinet geheim blijven, omdat anders de ‘eenheid van kabinetsbeleid’ in gevaar komt.

Frank Hendrickx
Premier Mark Rutte met zijn mobieltje in de Tweede Kamer tijdens het debat over de sms-berichten die hij dagelijks wiste. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Premier Mark Rutte met zijn mobieltje in de Tweede Kamer tijdens het debat over de sms-berichten die hij dagelijks wiste.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Premier Mark Rutte erkende vorige maand dat hij jarenlang dagelijks sms-jes verwijderde, omdat zijn Nokia te weinig geheugen zou hebben. Alleen relevante berichten stuurde hij ter archivering door naar ambtenaren. Lange berichten die belangrijk waren, belde hij ‘parafraserend’ door, voordat hij ze wiste.

Volgens de minister-president handelde hij daarbij ‘van a tot z volgens de letter en geest van de Archiefwet’. Om te controleren of Rutte inderdaad alleen onbelangrijke sms-berichten wiste die niet onder de Archiefwet of Wet open overheid (Woo) vielen, vroeg de Volkskrant onder andere bij minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting) het sms-verkeer over de coronacrisis van en naar de premier op. Anders dan Rutte heeft De Jonge wel bijna al zijn communicatie bewaard.

De CDA-minister heeft besloten geen inzicht te geven in zijn sms-contact met de premier of andere bewindspersonen, zo laat zijn woordvoerder vrijdag weten. ‘Het openbaar maken van de opvattingen van de bewindspersonen kan de eenheid van het kabinetsbeleid in gevaar brengen’, aldus de schriftelijke verklaring. Volgens de woordvoerder van De Jonge zullen ook andere ministers hun communicatie met Rutte geheimhouden om te voorkomen dat meningsverschillen binnen het kabinet naar buiten komen. ‘Jullie zullen dit verhaal overal te horen krijgen.’

In maart maakte De Jonge naar aanleiding van vragen over zijn bemoeienis met de Sywert-deal nog wel zijn eigen whatsappberichten openbaar. Daar zaten ook berichten naar toenmalig collega-minister Martin van Rijn tussen.

Categorische weigering

De categorische weigering nu om sms-verkeer tussen bewindspersonen te openbaren, leidt tot verbazing bij zowel de oppositie als de coalitie. ‘Eenheid van kabinetsbeleid als vrijbrief om geen sms-verkeer tussen bewindspersonen meer openbaar te maken, gaat mij wel heel ver’, aldus D66-Kamerlid Joost Sneller, een van de pleitbezorgers van de Woo.

‘De Kamer en de samenleving moeten kunnen weten hoe besluitvorming tot stand komt’, meent Laura Bromet van GroenLinks. ‘Wanneer over bestuurlijke besluitvorming per sms of app gecommuniceerd wordt, kan dit relevante informatie zijn die dan openbaar gemaakt moet worden.’

Kamerlid Pieter Omtzigt wijst erop dat eind 2021 nog het sms-verkeer rond het ontslag van staatssecretaris Mona Keijzer openbaar werd gemaakt. ‘Als deze lijn wordt aangehouden, doet de regering dus gewoon weer een stap terug na de beloofde openbaarheid na het aftreden van Rutte III', aldus Omtzigt.

Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans meent dat Rutte volgens de Archiefwet en de Woo een zorgplicht had om zijn sms-verkeer ‘goed, geordend en toegankelijk’ te archiveren met het oog op mogelijke openbaarmaking. ‘Nu weigeren om die gewiste sms-jes via andere bewindspersonen toch te openbaren, op de loutere grond dat mogelijk de eenheid van regeringsbeleid in het gedrang komt, kan niet. Dat is in strijd met de Woo en de uitleg die de Raad van State daaraan in 2019 heeft gegeven.’

‘Realtime archivering’

De premier erkende zelf vorige maand via de landsadvocaat eveneens dat ‘berichten die onderdeel uitmaken van (de toekomstige reconstructie van) besluitvorming moeten worden bewaard’. Ook gaf hij toe dat de sms-berichten onder de Wet openbaarheid van bestuur vallen en daarmee openbaar konden worden. Dat valt te lezen in een verweerschrift dat de landsadvocaat namens de premier op 10 mei indiende bij de Rechtbank van Amsterdam.

De Volkskrant had die rechtszaak aangespannen, omdat de premier in 2021 slechts summier sms-verkeer over de coronacrisis had geopenbaard. Tijdens de zitting verklaarde de landsadvocaat dat Rutte aan ‘realtime archivering’ deed en dat er op zijn telefoon niets meer te vinden was: al de in zijn ogen irrelevante sms’jes vernietigde de premier meteen.

Doordat andere ministers hun communicatie met de premier geheimhouden, valt niet te controleren of Rutte inderdaad alleen irrelevante sms’jes heeft gewist. Ook valt niet te achterhalen of de premier heeft voldaan aan ‘deugdelijke en overzichtelijke dossiervorming’, zoals de landsadvocaat namens Rutte beweerde.

Rutte zelf haalde vorige maand in het debat over zijn sms-aanpak hard uit naar de Tweede Kamer, waar te veel wantrouwen zou heersen. Een deel van de Kamer had hem verweten dat het wissen van sms’jes paste in een patroon van gebrekkige transparantie en informatievoorziening.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden