Ministers omringen zich met eigen staf

Bewindslieden huurden de afgelopen jaren voor zeventigduizend euro aan personal coaches in. Deze adviseurs hebben soms meer invloed dan topambtenaren....

Dinsdagmiddag zit Gerrit Zalm met zijn vaste voorlichter Raymond Salet en zijn politiek assistent Kees Berghuis in een Haags restaurant te lunchen. Even verderop ontwaart hij een plukje ambtenaren van Financi die het kennelijk erg naar hun zin hebben. Hij bestelt de ober en schrijft hun een briefje: 'Dienstopdracht: rest van de middag vrij.' Even later krijgt hij het kattebelletje weerom. 'Is dat speciaal verlof?' Hoofdschuddend schrijft Zalm hun terug: 'Dienstopdracht!'

Wat deed de vice-premier daar met zijn voorlichter en politiek adviseur? Lunchen, even bijpraten over de ruzie die vorige week in het kabinet heerste over de 750 miljoen extra bezuinigingen, vooruit kijken naar mediastrategievoor Prinsjesdag.

Waar was Zalms personal coach? De personal coach, in het nieuws nu blijkt dat zeven bewindslieden uit de kabinetten-Balkenende er gebruik van maken of maakten, is een figuur die per definitie functioneert op de achtergrond. Wat doet iemand als Zalm met hem? Er tien keer per jaar of twee uur tegenaan praten. Over wat? Zalm, daarnaar gevraagd: 'Over mijn functioneren op het departement en het contact met de ministers.' En wat doet die man dan? Zalm: 'Hij stelt vragen en geeft tips.' Over beleid? 'Nee, nooit over beleid.'

Er zwerft wat heen om een modern landsbestuurder. Topambtenaren, voorlichters, politiek assistenten, kamerbewaarders, secretaresses, speechschrijvers, persoonlijke chauffeurs. En de personal coach is de laatste mode. De kabinetten-Balkenende I en II gaven er in twee jaar zeventigduizend euro aan uit, bleek gisteren.

Daarmee lijkt een nieuw begrip in Den Haag geroduceerd. Zij het dat al in de jaren zestig KVPministers gebruik maakten van Ben Korsten, toen mannetjesmaker genoemd. Hij groef zijn eigen graf door in de destijds roemruchte Haagse Post hoog op te geven van zijn invloed in Den Haag.

Na Korsten was het op dat vlak een tijdlang stil. Tot in de loop der jaren de entourage van ministers en andere toppolitici weer uitdijde. Daar is een reden voor. Het politieke bedrijf is een 24-uurs business, waar de druk op de politicus als persoon steeds groter wordt. In de jaren zestig werd minister-president Piet de Jong op vrijdagavond thuis gebeld door journalisten om te praten over wat die dag in de ministerraad gepasseerd was. Balkenende is bijna nooit thuis en welhaast niemand beschikt over zijn mobiele nummer. Hij communiceert via de Rijksvoorlichtingsdienst en houdt persconferenties voor radio en tv. Ook gewone ministers praten veelal via hun voorlichters.

Vroeger deden bewindslieden het veelal met de ambtelijke staf die ze op het departement aantroffen. Nog steeds dienen persoonlijke secretaresses opeenvolgende ministers; ze zijn een vraagbaak op het departement. Ook belangrijk voor de dagelijkse zorg en de pampering: kamerbewaarders en chauffeurs. De eersten kennen de koffiegewoontes en andere luimen en beheren op dwingende wijze de bezoekersstroom; de laatsten rijden in principe vier jaar lang voor een bewindspersoon.

Het wordt steeds gewoner dat bewindslieden bij hun aantreden ook een eigen staf van vertrouwelingen formeren. Soms wordt zelfs geschoven met topambtenaren. Bijna alle ministers van Balkenende II hebben een politiek assistent. Balkenende nam CDA-voorlichter Jack de Vries mee naar het ministerie van Algemene Zaken. Kees Berghuis kwam met Zalm van de VVD-fractie.

De nieuwkomers hebben soms een grotere invloed dan zittende topambtenaren. Zij hebben kamers in de buurt van hun baas, functioneren als politiek strategen, onderhouden de contacten met de geestverwante fractie in het parlement. Als de baas valt of gewoon vertrekt, dienen ze ook te gaan. Dan zijn de niet-'verpolitiekte' ambtenaren met hun contracten voor onbeperkte duur voor een keer in het voordeel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden