'Ministerraad wilde zijn vingers niet branden aan Westerling'

Fasseur las al in 1969 het verslag van een verdeelde minister-raad over gepleegde oorlogsmisdaden.

AMSTERDAM - Topvijf van oorlogsmisdaden in Indonesië


Premier Willem Drees en zijn ministers waren in 1954 ernstig verdeeld over de vraag of Nederlandse militairen die zich op Zuid-Celebes schuldig hadden gemaakt aan oorlogsmisdaden, moesten worden vervolgd. Tot twee keer toe sprak de ministerraad over mogelijke misdaden van kapitein Raymond Westerling en drie van zijn ondergeschikten. Ze kwamen er niet uit, er werd gestemd. Twaalf waren tegen vervolging, vier voor.


'Hoogst ongebruikelijk voor het overleg in de ministerraad', zegt historicus Cees Fasseur. Hij heeft de notulen ingezien toen hij in 1969 archiefonderzoek deed voor de Excessennota. Aan het besluit van het kabinet is nooit ruchtbaarheid gegeven. Op Zuid-Celebes sneuvelden in drie maanden tijd ten minste drieduizend Indonesiërs, velen door standrechtelijke executie.


De meerderheid van de ministerraad zag geen heil in vervolging, omdat zij niet geloofde dat een burgerlijke of militaire rechtbank Westerling ooit zou willen veroordelen. Fasseur: 'Landbouwminister Sicco Mansholt vond een oorlogsmisdaad een misdaad die moest worden bestraft. Hij had lak aan de juridische overwegingen van de anderen. Ook de latere minister-president Jelle Zijlstra hoorde bij die minderheid.'


De ministerraad zag er geen heil in, omdat luitenant-gouverneur-generaal Van Mook al in 1948 had besloten de zaak tegen Westerling te seponeren.

'Van Mook had naar aanleiding van klachten een onderzoek bevolen door eigen mensen. In 1948 werd besloten er maar niks mee te doen. Ik haal nu de Excessennota aan. De legercommandant generaal Spoor constateerde dat Westerling zowel qua instelling als begrip voor de taak waarvoor hij werd gesteld over uitzonderlijke kwaliteiten beschikte. Hij achtte het begrijpelijk dat ongelukken niet konden uitblijven, toen anderen meenden naar zijn voorbeeld te kunnen handelen. Je kunt zeggen dat Westerling de hand boven het hoofd werd gehouden. Men moet hebben gedacht: daar branden we onze vingers niet aan.'


Zijn ondergeschikten gingen uiteindelijk ook vrijuit.

'Van Mook heeft oogluikend toegelaten dat er heel fors is opgetreden. Toen de bewoners van Zuid-Celebes in opstand kwamen tegen het Nederlandse gezag, had hij net zijn plannen gepubliceerd voor een federaal Indonesië. Java en Sumatra mochten republikeins worden, Nederland had dan nog Oost-Indonesië en Borneo. Maar ook op Zuid-Celebes bleek de republiek veel aanhang te hebben. Van Mook had daar niet op gerekend, en het verzet moest er worden uitgestampt. Hogere politiek. De onderzoekers stonden niet al te onwelwillend tegenover de militairen. Een veroordeling was niet goed voor het moreel van de troepen. Na de soevereiniteitsoverdracht in 1949 is het onderzoek in Nederland voortgezet. Een van de onderzoekers belde me in in 1969. Of ik hun rapport had. Hij had het net uit het kippenhok gehaald, waar het al vijftien jaar lag te wachten. Het rapport is in 1954 zorgvuldig buiten de openbaarheid gehouden.


Commentaar Pagina 28


1. Zuid-Celebes.Tijdens 'zuiveringsacties' executeerden Nederlandse miltairen van december 1946 tot februari 1947 tussen de drie- en vijfduizend Indonesiërs.


2. Bondowoso (Oost-Java). Bij een transport van honderd Indonesische gevangen in goederenwagens kwamen in november 1947 46 gevangenen door verstikking om het leven.


3. Rawagede (West-Java). In december 1947 executeerden Nederlandse soldaten 431 dorpsbewoners.


4. Gendang (Borneo). Op 28 februari 1949 schoot een patrouille dertig krijgsgevangenen dood.


5. Tjilatjap (Midden-Java). Op 1 augustus 1949 omsingelde een patrouille een huis waar een huwelijkfeest aan de gang was. Een militair loste door een misverstand een schot, waarna andere militairen begonnen te schieten. Veertien mannen, elf vrouwen en een kind werden gedood.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden