nieuws

Ministerie VWS stribbelt tegen bij transparantie coronabeleid: ‘Ik noem het sabotage van de wet’

Het ministerie van Volksgezondheid (VWS) gaat in hoger beroep tegen een recente uitspraak van de rechter over de Wet openbaarheid bestuur (Wob). De rechter oordeelde dat de werkwijze van het ministerie tijdens de coronapandemie niet strookt met de wet.

Demissionair Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) aan de telefoon in de Ridderzaal.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Demissionair Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) aan de telefoon in de Ridderzaal.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Wob-verzoeken moeten individueel in behandeling worden genomen, bepaalde de rechter eind juni. Hiermee schuift de rechtbank de crisiswerkwijze van het ministerie terzijde. Op straffe van een dwangsom moet het ministerie snel (binnen een paar maanden) voldoen aan de Wob-verzoeken.

In een brief aan de Kamer schrijft demissionair minister De Jonge echter dat de uitspraak van de rechter ‘niet uitvoerbaar’ is. Ook is het ministerie niet van plan de werkwijze fundamenteel te veranderen. Het ministerie gaat in hoger beroep, waarmee De Jonge indruist tegen de Kamermeerderheid die eerder bepaalde dat hij gehoor moet geven aan de rechterlijke uitspraak.

Hoogleraar Staats- en bestuursrecht Wim Voermans (Universiteit Leiden) vindt het ‘opmerkelijk’. ‘Eigenlijk zegt de minister over de uitspraak: dit gaan wij niet doen.’ Volgens Voermans is het typerend voor de ‘weerstandshouding’ die de overheid ten aanzien van de Wob heeft. ‘Maar het is geen service, het is een burgerrecht.’

Sinds het uitbreken van de coronacrisis hanteert het ministerie een nieuwe werkwijze om met de Wob om te gaan. Deze wet stelt burgers normaliter in de gelegenheid documenten op te vragen bij de overheid. In de praktijk maken met name journalisten gebruik van de Wob. Maar vanwege de crisis zou er geen tijd zijn geweest om alle Wob-verzoeken individueel te behandelen. Of zoals De Jonge het in een kamerdebat in april 2020 verwoordde: ‘Ik ga nu de brandweer niet vragen om achter de computer te kruipen. Ik wil dat de brandweer aan het blussen is.’

Delen, door het ministerie gekozen, informatie over het coronabeleid worden in plaats daarvan eens in de zoveel tijd openbaar gemaakt. ‘Een traditionele aanpak zou ertoe leiden dat de gevraagde informatie later en gefragmenteerd openbaar zou worden’, verdedigt De Jonge nogmaals zijn beleid in de Kamerbrief.

Meer dan een jaar wachten

De rechter oordeelde anders. Volgens de wet moeten Wob-verzoeken individueel worden behandeld en beantwoord. De alternatieve werkwijze van het ministerie voldoet daar niet aan. Onder meer het actualiteitenprogramma Nieuwsuur spande een zaak aan, omdat de redactie al meer dan een jaar wacht op het inwilligen van een Wob-verzoek. Ook de Volkskrant stapte onlangs naar de rechter voor een Wob-verzoek dat blijft liggen.

In zijn brief stelt De Jonge dat de werklast van de ruim 200 Wob-verzoeken die nu bij het ministerie liggen, te groot is. Zo zijn er 5 miljoen documenten verzameld waarvan er 2 miljoen overblijven na ‘schoning’. Die moeten dan wel nog inhoudelijk worden beoordeeld. De termijn van twee maanden die de rechter oplegt, haalt het ministerie niet. De dwangsom gaat voorbij aan ‘de grote inspanningen’ die volgens De Jonge worden verricht.

‘Ze hebben anderhalf jaar niets gedaan’, zegt Voermans. ‘Dit is achterstallig onderhoud.’ De overheid probeert het probleem naar de indieners van de Wob te verleggen: ze zadelen het ministerie op met extra werk, is de gedachte van de minister. En dat is dus niet de bedoeling, zegt Voermans. ‘Stel je gaat naar de bibliotheek en je wilt Nooit meer slapen van Hermans hebben. Dan zegt de bibliothecaris toch ook niet: ‘Maar weet u wel hoeveel boeken wij hebben?’ De vragen van journalisten moeten gewoon in behandeling worden genomen.’

Op dit moment werken dertig juristen aan de Wob-verzoeken. Komende tijd moeten er nog vijftig extra juristen worden aangetrokken voor de klus. Tijdens een technische briefing zei een hoge ambtenaar dat het doel is de journalisten die een Wob hebben ingediend uiteindelijk ‘te belagen’ met informatie. In september moet bekend worden wanneer dat precies gaat gebeuren. Met het hoger beroep kan de kwestie ‘nog jaren duren’ schat Voermans in. ‘Ik noem het sabotage van de wet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden