Nieuws

Ministerie betaalde zeker 13 miljoen extra voor mondkapjesdeal met Van Lienden

In de mondkapjesdeal tussen het ministerie van VWS en Sywert van Lienden, blijkt dat er verschillende deals op tafel hebben gelegen. Eerst deed Van Lienden een goedkoper aanbod. Maar het ministerie tekende een volgend, duurder aanbod, en kan niet uitleggen waarom.

Minister Martin van Rijn (midden) voor Medische Zorg tijdens een presentatie in een distributiecentrum van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH).  Beeld  ANP
Minister Martin van Rijn (midden) voor Medische Zorg tijdens een presentatie in een distributiecentrum van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH).Beeld ANP

Het ministerie van VWS heeft zeker 13 miljoen euro meer betaald voor de mondkapjes van Sywert van Lienden dan nodig was. De ex-ambtenaar deed aanvankelijk een goedkoper aanbod om met zijn stichting zonder winstoogmerk spullen te leveren. Toch tekende het ministerie daarna voor een veel duurdere deal, waarvoor Van Lienden met zijn compagnons snel een commercieel bedrijf had opgericht.

Dat blijkt uit stukken van Van Liendens non-profitorganisatie Hulptroepen Alliantie die in handen zijn van de Volkskrant.

De Volkskrant onthulde zaterdag dat Van Lienden grote commerciële belangen had bij de mondkapjeshandel, terwijl hij zelf altijd heeft volgehouden ‘om niet’ te werken. De ex-gemeenteambtenaar, die vorig jaar actief was in de CDA-verkiezingscommissie, wil nog steeds niet vertellen hoeveel hij met de order van 40 miljoen mondkapjes heeft verdiend.

Van Lienden kreeg zijn dure deal via een eigen bv op een moment dat er veel spanning was tussen zijn organisatie en de inkooporganisatie van het ministerie, het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH). Na het toekennen van de mega-order verdween de spanning.

Vertrouwelijk voorstel

Van Lienden stuurde aanvankelijk rond 12 april 2020 een vertrouwelijk voorstel naar de ministeries van Volksgezondheid en Financiën om zonder winstoogmerk mondmaskers te leveren. Daarin stond dat zijn organisatie kapjes van FFP2-kwaliteit kon leveren voor een prijs van 2,20 euro per stuk, mits de aantallen groot genoeg waren.

Het voorstel van stichting Hulptroepen van Sywert van Lienden aan het ministerie van VWS voor de inkoop van mondmaskers van 2,20 per stuk. Beeld de Volkskrant
Het voorstel van stichting Hulptroepen van Sywert van Lienden aan het ministerie van VWS voor de inkoop van mondmaskers van 2,20 per stuk.Beeld de Volkskrant

Een week later sloot Van Lienden (30) met zijn commerciële bedrijf een deal om 40 miljoen mondkapjes te leveren voor een aanmerkelijk hogere prijs. De ene helft voor 2,78 euro per stuk, de andere helft voor 2,26 euro, blijkt uit aankooporders in handen van de Volkskrant.

De contracten die Van Lienden en zijn compagnons uiteindelijk met hun commerciële bedrijf sloten voor de levering van mondkapjes, voor 2,26 euro en 2,78 per stuk. Beeld de Volkskrant
De contracten die Van Lienden en zijn compagnons uiteindelijk met hun commerciële bedrijf sloten voor de levering van mondkapjes, voor 2,26 euro en 2,78 per stuk.Beeld de Volkskrant

In totaal kreeg hij voor de opdracht 100,8 miljoen euro. Als de prijs was gehanteerd zoals die stond in het non-profitvoorstel had de overheid 88 miljoen euro moeten betalen. Het verschil is in werkelijkheid nog groter, omdat in het aanvankelijke aanbod ook nog kostenposten als transport vanuit China en distributie in Nederland waren meegenomen. In de commerciële deal die het ministerie via de inkooporganisatie LCH met Van Lienden sloot, nam de overheid die voor haar rekening.

Over de vraag waarom het ministerie in april geen gebruikmaakte van het veel goedkopere non-profitaanbod van Van Lienden, moet het departement dinsdag de hele dag nadenken. Een woordvoerder laat uiteindelijk weten dat er ‘verschillende voorstellen’ zijn gedaan en dat daar goed naar is gekeken. Meer uitleg blijft uit.

Voor Van Lienden had de keuze voor een deal via een eigen bv grote consequenties. Bij de non-profitorganisatie was statutair vastgelegd dat hij niks kon verdienen. Door een een eigen bedrijfje in te zetten, konden Van Lienden en zijn compagnons wel beschikken over de winsten.

Rol van overheid

De nieuwe informatie in handen van de Volkskrant roept veel vragen op over de rol van de overheid. Er is op het hoogste niveau onderhandeld met Van Lienden. De voormalige scholierenleider had op 13 april 2020 een gesprek met toenmalig minister voor Medische Zaken Martin van Rijn (PvdA) en secretaris-generaal Bas van den Dungen van Financiën over zijn non-profitaanbod. Daar werd gesproken over een akkoord met Van Lienden, bevestigt een woordvoerder van VWS.

Twee dagen na het gesprek richtte de voorman van Hulptroepen samen met zijn twee compagnons Relief Goods Alliance op. Op 19 april tekende hij namens dat bedrijfje de aankooporder voor 100,8 miljoen met het LCH.

Na de deal namen de spanningen af tussen het LCH en de Hulptroepen Alliantie, die Van Lienden samen met enkele grote bedrijven had opgezet om beschermingsmiddelen in te kopen voor de zorg. Minister Van Rijn had eerder al geprobeerd om te voorkomen dat er twee inkoopkanalen voor medische beschermingsmiddelen zouden ontstaan. Hij vreesde dat het LCH en de Hulptroepen van Van Lienden tegen elkaar gingen opbieden en zo de prijzen nog verder zouden opdrijven. Ook de distributie moest in één hand blijven.

Van Lienden werd in maart gevraagd om zijn organisatie volledig onder te brengen bij het LCH, dat weigerde hij. Het leidde tot zoveel frictie dat hij zelfs een keer door de bewaking van LCH buiten de deur is gezet. Van Lienden klaagde daarna openlijk over de tegenwerking die zijn non-profitorganisatie te verduren kreeg. Dat deed hij onder andere op twitter tegen prins Constantijn, die ook betrokken was bij de Hulptroepen Alliantie en Van Lienden - op twitter - nog steeds steunt.

Toen de ex-ambtenaar uiteindelijk zijn potentieel zeer lucratieve deal sloot met de overheid, trokken partners als KLM en Coolblue zich langzaam terug. De Hulptroepen Alliantie was vanaf dat moment geen rivaal meer van het LCH. Van Lienden stelde zich daarna ook terughoudender op in zijn kritiek op de overheid.

‘Samenspraak’

Van Lienden zei eerst dat het ‘een voorstel vanuit de overheid’ was om een nieuwe bv op te zetten. Later beweerde hij dat het ‘in samenspraak’ was gebeurd. Volgens hem wilde het LCH alleen maar zaken met hem doen als hij zelf ‘ondernemersrisico’ nam.

VWS ontkent dat, maar was in elk geval wel bereid om een order van 100,8 miljoen euro te plaatsen bij een bedrijfje dat slechts enkele dagen bestond. Criteria als ‘prijs, kwaliteit en volume’ van de producten waren belangrijk in die tijd, aldus een woordvoerder, die ook wijst op de grote onrust die er was rondom mondkapjes.

Ook als non-profitorganisatie lijkt de Hulptroepen Alliantie al ruime marges te hebben gehanteerd. In een mail van 29 maart 2020 van Camille van Gestel, de zakelijke partner van Van Lienden die verantwoordelijk was voor de inkoop in China, staat dat de organisatie ‘momenteel inkoopt tussen 1,10 en 1,34 dollar per stuk’.

Omgerekend naar de toenmalige dollarkoers komt dat neer op een inkoopprijs van tussen de 1 en 1,20 euro. Dat cijfer moet met een korreltje zout genomen worden, omdat Van Gestel waarschijnlijk de prijs probeerde te drukken, maar het verschil met de inkoopprijs die wordt genoemd in het oorspronkelijke non-profitvoorstel (1,64 euro) is groot. Dat geldt helemaal voor het verschil met de uiteindelijk verkoopprijs (2,26 euro en 2,78 euro per stuk) die Van Lienden in rekening bracht bij de overheid.

Over de kwaliteit van de door Van Lienden geleverde spullen is uiteindelijk intern veel commotie ontstaan. In één lading van 20 miljoen mondmaskers bleek grafeen te zitten. Het RIVM keurde die maskers af vanwege een ‘onaanvaardbaar gezondheidsrisico’. Het ministerie negeerde dat advies en gaf de maskers toch vrij voor de zorg.

Bij de andere lading wilde Mediq, een professionele partner van het ministerie, niet akkoord gaan met de order. Opnieuw overrulede het ministerie die beslissing.

De 40 miljoen maskers van Van Lienden werden uiteindelijk nooit uitgeleverd en verdwenen meteen in het magazijn.

Van Lienden wil nog steeds niet praten over zijn deal. Hij zegt geheimhoudingsclausules te hebben getekend. In een gesprek met de Volkskrant zei hij eerder deze week: ‘Misschien is dat wel mijn grootste fout van het afgelopen jaar geweest.’

Toen een VVD-voorlichter hem het afgelopen weekend bespotte op twitter, antwoordde Van Lienden: ‘Vraag het anders even na bij je baas. Hij weet hoe het zit.’ De ex-ambtenaar leek daarmee te doelen op premier Mark Rutte.

Naschrift: Het ministerie van Financiën laat weten dat secretaris-generaal Bas van den Dungen destijds een gedeelte van zijn tijd op VWS doorbracht om bij te springen in de coronacrisis. ‘Hij was in die hoedanigheid aanwezig bij het gesprek met van Lienden.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden