Minister Wiebes 'zo klem als een deur' na adviezen van toezichthouder en Gasunie over gaswinning Groningen

De gaswinning in Groningen moet omwille van de veiligheid terug van 21,6 naar 12 miljard kuub per jaar. Met dat advies stelt het Staatstoezicht van de Mijnen minister Wiebes (VVD) van Economische Zaken en Klimaat voor een bijkans onmogelijke opgave. De Gasunie kwam vandaag ook met een advies: de absolute ondergrens voor dit jaar ligt op 19,5 miljard kuub.

Beeld anp

'Er is een forse ingreep noodzakelijk om naar verwachting aan de veiligheidsnorm te voldoen en de kans op schade sterk te verlagen. Ondanks dat we nog steeds niet goed kunnen voorspellen bij welk niveau van winning welke bevingen zich voordoen, adviseren wij de minister zo snel als mogelijk terug te gaan naar 12 miljard kubieke meter per jaar. De onzekerheden bij deze inschatting zijn groot, wij zijn daarom aan de veilige kant gaan zitten. Het gaat immers om de veiligheid van de Groningers', aldus inspecteur-generaal der Mijnen Theodor Kockelkoren.

Na de aardbeving bij Zeerijp op 8 januari (3,4 op de schaal van Richter) gaf het Staatstoezicht op de Mijnen code rood af voor Groningen. Daarbij werd al de verwachting uitgesproken dat een flinke productievermindering noodzakelijk was om terug te gaan naar een acceptabele veiligheidssituatie.

Die waarschuwing wekte ergernis bij de NAM: 'onbegrijpelijk' en 'onacceptabel'. 'Technisch gezien viel de beving immers binnen het huidige risicomodelleringsraamwerk', aldus het gasbedrijf. 'Als er geen risico's aanwezig zouden mogen zijn in Groningen, dan is het niet mogelijk om gaswinningsactiviteiten uit te voeren in het Groningenveld.' Wel liet de NAM bij voorbaat weten het besluit van de minister te zullen opvolgen.

Op de vingers getikt

Eerder werd de minister al op de vingers getikt door de Raad van State. De hoogste bestuursrechter vond het winningsbesluit voor 21,6 miljard kuub per jaar (nog genomen door zijn voorganger Henk Kamp) onvoldoende onderbouwd. Zo was er onder meer te weinig rekening gehouden met de veiligheid van de Groningers.

Eerdere adviezen van het SodM werden door Wiebes' partijgenoot Kamp opgevolgd. Een uitzondering was de aansporing in 2013 om de gaswinning zo snel en zo veel als mogelijk te verminderen. In dat jaar werd echter meer gas gewonnen dan een jaar eerder: 53 miljard kuub. Toenmalig inspecteur-generaal van het SodM noemt dat besluit tegenover de NOS 'meedogenloos'.

Minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat tijdens een persconferentie over het nieuwe protocol voor de afhandeling van schademeldingen in Groningen.Beeld anp

Ongekend lastige positie

In tegenstelling tot eerdere adviezen heeft de toezichthouder in haar nieuwe calculaties enkel rekening gehouden met veiligheidsoverwegingen, en niet met de benodigde hoeveelheid gas voor huishoudens, de industrie en de export.

Over die 'leveringszekerheid' kreeg Wiebes vandaag ook een advies van de Gasunie. Volgens de aardgastransporteur is in een warm jaar minimaal 14 miljard kuub nodig en in een koud jaar 27 miljard kuub. Voor dit jaar kan de gaswinning echter niet verder terug dan tot 19,5 miljard kuub. De ondergrenzen kunnen bovendien enkel bereikt worden als het principe van 'vlakke winning' wordt losgelaten. Nu wordt elke maand ongeveer evenveel gas opgepompt, vanuit het idee dat ongelijkmatige winning (meer in de winter, minder in de zomer) de bodem onrustig maakt.

De nieuwe adviezen brengen Wiebes in een ongekend lastige positie. De minister zei eerder al de gaswinning zo veel mogelijk te willen terugschroeven. Maar hij zit naar eigen zeggen 'zo klem als een deur'. Sinds 2013 is de gaswinning reeds met 60 procent verminderd. Daarmee lijkt een ondergrens in zicht te komen.

Reactie Wiebes

De minister heeft in een brief aan de Tweede Kamer vandaag meteen gereageerd op de vandaag verschenen rapporten. 'Het is evident dat met een dergelijke daling van de productie naar huidige inzichten niet meer kan worden voldaan aan de gasvraag van huishoudens en bedrijven in binnen- en buitenland', schrijft hij. 'De huidige behoefte is bijna dubbel zo hoog.'

'Het belang van de veiligheid van de Groningers staat voor mij niet ter discussie', vervolgt de minister. 'Tegelijk is het ook duidelijk dat we niet zomaar iedereen van het gas kunnen afschakelen. Het zal niet alleen grote inspanning maar ook enige tijd kosten om het winningsniveau sterk te verlagen.'

Wiebes belooft aan het eind van dit kwartaal met een inventarisatie te komen van alle mogelijkheden om de vraag naar Gronings gas op korte en langere termijn af te bouwen. Op basis daarvan zal het kabinet een besluit nemen over het al dan niet verder dichtdraaien van de gaskraan. Wel roept hij de NAM in navolging van het SodM-advies alvast op, de productieputten rond Loppersum 'zo snel als redelijkerwijs mogelijk is' te sluiten.

De gevolgen voor de schatkist zijn daarbij nog het minste probleem. Met elke miljard kuub gas die minder gewonnen wordt, loopt de staat ongeveer 150 miljoen euro mis. Maar waar de gasbaten eerder nog aantikten tot wel 15 miljard euro per jaar, is dat nu nog 'slechts' 2,1 miljard. Wiebes liet eerder dan ook weten dat financiële overwegingen geen rol spelen bij zijn besluit.

Maar 7 miljoen Nederlandse huishoudens, veel grote bedrijven en ons omringende landen zijn afhankelijk van het specifieke 'laagcalorische' gas uit Groningen. Onlangs zette Wiebes tweehonderd bedrijven met een brief onder druk om te stoppen met het verbruiken van Gronings gas. Dat zou op termijn 5,5 miljard kuub per jaar kunnen schelen. Maar omschakelen op importgas is technisch ingewikkeld, kostbaar en niet van vandaag op morgen te doen.

De mogelijkheid bestaan om met een extra stikstoffabriek importgas uit Rusland, Noorwegen of Engeland om te zetten in gas van Groningse kwaliteit. Maar het bouwen van zo'n installatie kost 500 miljoen euro en zal jaren vergen, terwijl de verwachting juist is dat er in Nederland en het buitenland steeds minder - en in 2030 helemaal geen Gronings gas meer zal worden gebruikt.

Ook het ontbinden van exportcontracten voor de levering van Gronings gas aan België, Duitsland en Frankrijk is niet een erg reëel scenario. In die landen zijn ze al druk bezig hun cv-ketels om te bouwen, maar voorlopig blijft het gas uit Groningen er nodig. Het beëindigen van de export zou onze buurlanden letterlijk in de kou zetten en de bilaterale verhoudingen op scherp zetten, aldus een formatienotitie van ambtenaren van het ministerie van Economische Zaken, die in bezit is van EenVandaag.

Na de zwaarste aardbeving in Groningen in vijf jaar klinkt de roep om het dichtdraaien van de gaskraan weer luid en zegt ook minister Wiebes: 'Nederland moet van het gas af'. Wat zou het betekenen als dat per direct gebeurt? (+)

Het epicentrum van de aardbeving die Groningen begin januari opschrikte, lag bij Zeerijp in de gemeente Loppersum. Juist in dat gebied is de gaswinning helemaal stilgelegd. Läslo Evers van de vakgroep seismologie van het KNMI legt uit hoe het kan dat hier toch weer een beving plaatsvond. (+)

De aardbeving bij Huizinge was met een kracht van 3,6 de zwaarste klap tot op heden en maakte van een lot uit de loterij een veiligheidsprobleem. Begin januari werd Groningen opnieuw opgeschrikt door een grote beving. In augustus vorig jaar, vijf jaar na de eerste beving, maakten we al de balans op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden