Minister voor Onveiligheid

Vroeger zagen de meeste politieke partijen het als hun taak om vooroordelen te bestrijden. Nu leeft een aantal ervan

Afgelopen maandag publiceerde de Volkskrant een artikel van Lonneke van Noije, wetenschappelijk medewerker van het Sociaal en Cultureel Planbureau, onder de kop ‘We zijn gehecht aan het gevoel van onveiligheid’. Zij beschrijft de eigenaardige paradox dat volgens onderzoek van het SCP een ruime meerderheid van de Nederlanders denkt dat de misdaad de laatste tijd is toegenomen, terwijl in werkelijkheid de misdaad al bijna tien jaar aan het dalen is. Ook de minderheid van de bevolking die zich ‘weleens’ onveilig voelt, neemt gestaag af. In 1999 was dat nog 31 procent, in 2008 was het gedaald tot 20 procent. Lonneke van Noije is waarachtig niet de eerste die op deze eigenaardige paradox wijst. De afgelopen tien jaar heb ik er diverse columns aan gewijd.

Ziekte
Criminaliteit is een ziekte waaraan mensen en de samenleving lijden en die elkaar ook kunnen besmetten. Als de ziekte alleen bij mensen wordt bestreden en niet bij de samenleving, worden mensen die er gevoelig voor zijn binnen de kortste keren opnieuw aangetast. Zoals ieder mens potentieel een goede en kwade inborst heeft, zo is ook ieder mens vatbaar voor criminaliteit. De een meer dan de ander. Het zijn de omstandigheden die de doorslag geven. Als mensen een op straat gevonden tientje in hun zak steken, wordt dat niet vervolgd. Als een jongere, zeker een allochtone jongere, in een winkel een artikel jat dat minder kost, krijgt hij van de officier van justitie een Haltbehandeling.

Achterstand is een beruchte oorzaak van crimineel gedrag, vooral bij mensen die toch al in een criminogene omgeving vertoeven. Dat geldt in verhevigde mate voor jonge mensen. Puberteit en adolescentie als aanjager van crimineel gedrag is een feit. De meeste misdrijven worden gepleegd door jongeren tussen de 18 en 24 jaar, met een piek in het 19de jaar. De vergrijzing is, ook internationaal, een van de belangrijkste oorzaken van de huidige daling van de criminaliteit. 65-plussers kom je in de gevangenis maar weinig tegen.

Aanleg
Bij sommige mensen is de aanleg voor criminaliteit overheersend, ernstig en ongeneeslijk, zoals bij gewelddadige psychopathische pedofielen. Zij hebben een aantoonbare hersenafwijking waardoor het geweten en de mogelijkheid impulsen te onderdrukken niet of onvoldoende functioneren. De enige manier om de samenleving tegen hen te beschermen, is levenslange opsluiting. Zoals ook het geval kan zijn bij andere, niet-criminele mensen met een ernstige en blijvende geestelijke afwijking die een gevaar voor zichzelf en hun omgeving zijn.

Bij niet-criminele patiënten vinden we het normaal dat we hen levenslang een zo humaan mogelijk verblijf in een inrichting gunnen. Terecht! Mensen met een geestelijke afwijking die als gevolg daarvan gruwelijk crimineel gedrag vertonen, gunnen we dat niet. Ten onrechte! Deze opvatting doet op geen enkele wijze iets af aan de erkenning van het leed dat is aangedaan aan de slachtoffers van deze zieke criminelen. Wat mij betreft zou de samenleving veel meer moeten doen om hen en/of hun nabestaanden daarvoor te compenseren.

Vroeger zagen de meeste politieke partijen het als hun taak om vooroordelen te bestrijden. Nu leeft een aantal ervan. Bijvoorbeeld door het vooroordeel te bevestigen dat de criminaliteit steeds erger wordt en de samenleving steeds onveiliger. Als gevolg daarvan voelen veel meer mensen dan nodig is zich onveilig en denken zij ten onrechte dat criminaliteit het grootste maatschappelijk probleem is. Zoals we ook buitensporige bedragen uitgeven aan terrorismebestrijding, terwijl de kans dat iemand daar slachtoffer van wordt kleiner is dan het winnen van de hoofdprijs in de staatsloterij.

Minder gevangenissen
Door het afnemen van de criminaliteit hebben we minder gevangenissen nodig. Er konden er twaalf worden gesloten. Je zou zeggen: mooi meegenomen in deze tijd van bezuinigingen. Maar daar denkt de partij die het meeste wil bezuinigen, de VVD, anders over. De kandidaat-minister van Justitie van die partij, Teeven, meende dat ‘we geen overschot aan cellen hadden, maar een tekort aan boeven’. Een mooie oneliner voor een politicus die niet te beroerd is om mensen dagelijks te bedreigen met een samenleving die veel onveiliger is dan de werkelijkheid toelaat. Helaas is deze vorm van bedreiging niet strafbaar. Alleen kiezers kunnen dat afstraffen. Jammer genoeg zijn er geen politici van andere partijen die ze daartoe oproepen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden