Minister Pronk: 'Er is een kans gemist de sociale uitsluiting in West-Europa aan de orde te stellen' Armen zijn in Kopenhagen grotendeels afwezig

Waarom verloopt de confrontatie tussen de Nederlandse armen en Ad Melkert zo tam, zo ongelooflijk braaf? Jo Bothmer (Mensen zonder Betaald Werk) rekent nog eens voor hoe de bijstand is blijven steken op het niveau van 1986, terwijl de rest van de samenleving doorsteeg....

Van onze verslaggever

Rob Vreeken

KOPENHAGEN

Aan de assertiviteit van de Nederlandse paupers kan het niet liggen. In een gesprek 's anderendaags tonen zij zich fel, trots en welbespraakt. Misschien is het de zachtaardige sfeer in dit zaaltje vol mensen van Nederlandse organisaties die de Sociale Top in Kopenhagen bijwonen. En misschien speelt een rol dat dit kabinet tenminste erkent dat ook in Nederland pure armoede bestaat. Dat was tien jaar geleden wel anders.

Voor minister Pronk (Ontwikkelingssamenwerking) is de VN-top zelfs op een teleurstelling uitgelopen, omdat uitsluiting in de rijke landen niet werd besproken. Hij noemde die kwestie deze week de 'hoofdzaak' van de conferentie. 'Het is geen toeval dat niet ik de delegatie voorzit.' Helaas, zei Pronk, is het een traditionele Noord-Zuid-top geworden. Veelzeggend is dat geen van de omstreden passages in de tekst betrekking had op het Noorden.

'De armoede in de rijke landen wordt verdoezeld. Er is een kans gemist de sociale uitsluiting in West-Europa en de VS internationaal aan de orde te stellen.' Aan Nederland heeft het niet gelegen, volgens de minister: andere EU-lidstaten lagen dwars.

Eén niet onbelangrijke partij is in Kopenhagen grotendeels afwezig - de armen zelf. Jo Bothmer, Alida Smeekes, Ria Dijkstra en Jaap Koopman voelen zich zelfs op deze eredienst van de armoedebestrijding uitgesloten.

'Dit is een circus voor duur betaalde lobbyisten die over de hoofden van de armen heen praten', zegt Joop Goudberg van ATD Vierde Wereld. 'Als je op een houtje moet bijten kun je hier eigenlijk helemaal niet zijn.'

Alida Smeekes (Vrouwen en de Bijstand) zou met haar eenoudergezin recht hebben op 1600 gulden per maand. Maar met een werkende zoon van boven de achttien is ze gezakt naar 1053 gulden, en ze raakte de huursubsidie op haar huur van 700 gulden kwijt. 'Dus moet mijn zoon z'n moeder onderhouden. Eigenlijk zou ik hem de deur uit moeten zetten.' In dat geval zou het inkomen van Smeekes stijgen tot 1260 gulden.

Ria Dijkstra (Vrouwen en de Bijstand): 'Een kind van zestien heeft een grotere vrijheid om een relatie aan te gaan dan iemand van zestig, zoals ik. Je moet alles verantwoorden. Waar je bent, met wie je omgaat.'

'De belasting tillen is een sport. Bijstandsfraude is een misdaad', zegt Jo Bothmer.

Joop Goudberg: 'We hebben eens aan kamerleden gevraagd of ze wisten wat het minimum was. Ze zaten er honderden guldens boven. En dat zijn de mensen die onze wetten maken. Dan zeg ik: waar lul je over?'

Goudberg spreekt namens de armsten van de armsten, de groep die niet eens is staat is zichzelf te vertegenwoordigen. Met dit onderscheid tussen erge en ergere gevallen is niet iedereen in armoedekring het eens, erkent hij. 'Wat ik bedoel is de oude armoede, armoede die van generatie op generatie overgaat. Daar kom je nooit uit. Mensen die plotseling naar een laag niveau vallen, hebben een basis. Er is nog inhoud.'

Te lang moet dat echter niet duren, zeggen de ervaringsdeskundigen. Sluipenderwijs gaan alle banden met de samenleving kapot. 'Je kunt niemand meer ontvangen, je kunt nergens heen.'

En dat is dus uitsluiting - het begrip dat de armoede in Nederland en de extremere armoede in ontwikkelingslanden onder één noemer brengt. Want dat er een groot kwalitatief verschil zou bestaan ontkennen de mensen zonder werk c.q. met bijstand. Dijkstra: 'Je zit allebei op water en brood.' Goudberg: 'Uiterste armoede is overal op de wereld hetzelfde. Het is een totale ontkenning van het recht op bestaan.'

Daarmee zitten de Nederlandse armen dan op één lijn met de regering, voor wie de eersten overigens geen goed woord over hebben. Hoewel minister Melkert donderdag in zijn toespraak tot de Top zei dat de omvang van de armoede in het Noorden 'uiterst verschillend' is van die in het Zuiden, schreef hij eerder dat rijke en arme landen 'met ruwweg dezelfde soort problemen zitten'.

Te veel mensen raken aan de zelfkant. Melkert - de man van het 40 duizend-banenplan - heeft drie oplossingen: werk, werk en werk.

Op een bijeenkomst deze week op het NGO Forum trachtte Hans van Munster van het katholieke Justitia et Pax aan een gehoor van activisten uit de Derde Wereld uit te leggen wat het betekent om arm te zijn in Nederland. Zijn verhaal over het meisje dat haar verjaardag niet kon vieren toen moeder in de supermarkt werd bestolen van honderd gulden, ontmoet welwillend zwijgen.

Bambang Ismawan uit Indonesië heeft een beetje moeite met het gelijk stellen van de armoede hier en thuis. 'Het verbaast me. Ik hoor dat mensen een minimum-uitkering krijgen van 800 dollar. In Indonesië is de armoedegrens 20 dollar per maand. Het lijkt me niet rechtvaardig tegenover mensen in Aziatische sloppenwijken om te zeggen dat de toestand in Europese steden net zo erg is.'

'Maar je kunt niet alles met elkaar vergelijken. Mensen op de Molukken of Irian Jaya leven van hun omgeving, van de vis die ze vangen. Zij voelen zich absoluut niet arm.'

Mujinga Tshiala Mbuyi uit Zaïre heeft in West-Europa nooit armoede gezien. Maar dat het bestaat, gelooft zij zonder meer. Sterker, de armoede in het Noorden is èrger dan die in Afrika. 'Jullie hebben een individualistische samenleving. Wie arm is, kan op niemand rekenen. Onze maatschappij is gebaseerd op de familie. Dat verzacht de gevolgen van armoede. Als ik honger heb, ga ik naar mijn moeder. Heeft die ook niets, dan kan ik terecht bij m'n buurman. In Zaïre is het zeldzaam dat iemand helemaal niéts heeft.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.