Minister Ollongren over AIVD-onthulling: al eerder gewaarschuwd voor beïnvloeding van buitenaf

Minister Ollongren van Binnenlandse Zaken, verantwoordelijk voor inlichtingendienst AIVD, wil niet inhoudelijk ingaan op de onthulling dat Nederlandse inlichtingendiensten jarenlang meekeken terwijl Russische hackers de Amerikaanse overheid infiltreerden. Wel benadrukt ze dat ze al eerder heeft gewezen op het risico van 'statelijke actoren die democratieën proberen te beïnvloeden'.

Minister Ollongren staat de pers te woord. Foto anp

Ook verwijst de minister naar jaarverslagen van de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst waarin eveneens wordt gewaarschuwd voor de risico's van cyberaanvallen en hacks door andere overheden. De Volkskrant en Nieuwsuur onthulden gisteren dat de Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD (de militaire tak) in 2014 toegang kregen tot een Russisch computernetwerk in een universiteitsgebouw vlakbij het Kremlin. De Nederlanders konden meekijken hoe de Russische hackersgroep Cozy Bear aanvallen uitvoerde op het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, toegang wist te krijgen tot mailverkeer van het Witte Huis en infiltreerde in de Democratische partij. Het verhaal bevestigt Amerikaanse vermoedens van Russische inmenging in de verkiezingsstrijd tussen Donald Trump en Hillary Clinton in 2016.

De Nederlandse inlichtingendiensten werkten de afgelopen jaren nauw samen met hun Amerikaanse collega's en wisten op cruciale momenten informatie door te spelen over cyberaanvallen van de Russen. De relatie tussen de diensten van beide landen was goed totdat Trump tot president was gekozen en het Witte Huis aanvankelijk de berichtgeving over Russische inmenging afdeed als nepnieuws. In reactie op Trump lekten Amerikaanse spionnen informatie aan de pers en prezen de inzet van een 'westerse bondgenoot'. Dit leidde tot wrevel bij de Nederlandse diensten. In de inlichtingenwereld wordt dergelijke vrijpostigheid niet op prijs gesteld.

Het is de vraag wat de onthullingen betekenen voor de relatie tussen Nederland, de VS en Rusland. Een woordvoerder van minister Ollongren laat weten niets over de zaak te kunnen zeggen. Over het werk van de inlichtingendiensten kan de minister geen uitspraken doen. Haar woordvoerder wijst erop dat de Kamer doorgaans enkel in de zogeheten commissie Stiekem wordt bijgepraat over de AIVD en MIVD.

D66-Kamerlid Kees Verhoeven ziet in het nieuws wel aanleiding tot debat met verschillende ministers. 'Dit is absoluut iets waar de politiek over moet spreken. Het laat nogmaals zien dat de Russen andere landen proberen te destabiliseren.' Ook Nederland loopt het risico doelwit te worden van Russische aanvallen, meent het Kamerlid. Hij voorziet een debat met minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid over cybersecurity. 'Ik zal dit onderwerp neerleggen in de coalitie.' De onthullingen zijn volgens Verhoeven ook aanleiding om in Europees verband te spreken over de diplomatieke relatie met Rusland.


Zo zag de AIVD hoe Russische hackers Amerika aanvielen

Hackers AIVD leverden cruciaal bewijs over Russische inmenging in Amerikaanse verkiezingen
Digitale agenten van de AIVD infiltreren in de zomer van 2014 in de beruchte Russische hackgroep Cozy Bear. Ze zien zo als eersten hoe de Russische hackers in verkiezingstijd doelen in de VS bestoken: de Democratische Partij, het ministerie van Buitenlandse Zaken en zelfs het Witte Huis. Het is cruciaal bewijs en aanleiding voor de FBI om een onderzoek te beginnen.

Zo kwam het verhaal over het cruciale werk van de AIVD in het onderzoek naar Russische beïnvloeding van de Amerikaanse verkiezingen tot stand
De directe aanleiding voor het onderzoek naar de jarenlange Nederlandse toegang tot de bekende Russische hackgroep Cozy Bear was een tip in de zomer van 2017. Tijdens een zeven maanden durend onderzoek lukte het Volkskrantjournalist Huib Modderkolk en Nieuwsuurjournalist Eelco Bosch van Rosenthal om in totaal vijftien personen - in Nederland en daarbuiten - te spreken. Soms door bij mensen aan te bellen, soms door via-via een gesprek op te zetten, soms met hulp van versleutelde communicatie. Lees hier hoe het hele onderzoek in zijn werk ging.

Hoe de Democraten en de FBI blunderden, en Russische hackers profiteerden
Dankzij de hack bij de Democraten vorig jaar kwamen via Wikileaks tienduizenden e-mails op straat te liggen. Enorme onthullingen stonden daar niet eens in, maar de onrust, de onzekerheid en het rumoer hebben de (al zwakke) kandidatuur van Hillary Clinton zeker verzwakt. En Rusland kreeg vervolgens de Amerikaanse president die het wilde. Lees hier hoe de Democratische partij, de FBI en president Obama alle drie steken lieten vallen toen Russische hackers zich met de Amerikaanse verkiezingen gingen bemoeien.

Russen faalden bij hackpogingen ambtenaren op Nederlandse ministeries
De twee Russische groepen die achter de hack bij de Democratische Partij in de Verenigde Staten zaten, hebben ook geprobeerd bij Nederlandse ministeries binnen te dringen. Een daarvan was Algemene Zaken. Voor zover bekend is het ze daarbij niet gelukt om gevoelige informatie te bemachtigen, bleek uit onderzoek van Volkskrantjournalist Huib Modderkolk.

Waarom zijn de hackers van de AIVD zo goed?
Al bijna twintig jaar investeert de AIVD in digitale spionage. Die kennis loont, maar er zijn meer redenen waarom Nederland bij de top zit. 5 vragen.