Minister Mattis sust gemoederen op veiligheidsconferentie in München

De veiligheidsconferentie in München is vandaag begonnen als een 'kiss and hug'-sessie van bezorgde Atlantici. De Amerikaanse minister van Defensie Mattis onderstreepte dat de VS 'permanent verbonden blijven aan Europese veiligheid' en 'vastbesloten' zijn de NAVO aan te passen, zoals Poetins optreden 'dicteert'. Hij voegde eraan toe dat president Trump de alliantie 'volledig steunt'.

Amerikaanse minister van Defensie Mattis spreekt de conferentie toe Beeld epa

Op hun beurt liet een reeks Europese ministers weten er alles aan te zullen doen de band met Amerika te bewaren. De Duitse minister van Defensie Ursula von der Leyen maakte gewag van een groei van de Duitse defensie-uitgaven van 8 procent dit jaar meer plannen op zak te hebben. De Britse minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson zei dat het veel te vroeg was om het 'einde' van het Westen aan te kondigen, verwijzend naar een mislukte poging daartoe van Oswald Spengler bijna honderd jaar geleden (in Untergang des Abendlandes). Hij is positief, net als zijn Nederlandse collega Koenders, over de eerste contacten deze week met de minister Tillerson van Buitenlandse Zaken.

Een centrale rol in dit trans-Atlantische 'love fest', dat zich afspeelde in afwezigheid van president Trump en ideologen als Steve Bannon, was weggelegd voor de waarden die de bondgenoten nog altijd delen. En daarin, zo bracht Von der Leyen haar Amerikaanse gehoor in herinnering, 'is geen plaats voor marteling'.

In Europa staan waarden centraal, zei ook EU-topman Frans Timmermans. 'Niet de euro, niet de markt, maar waarden - Europa is gebaseerd op de rule of law.' Exact hetzelfde sentiment vertolkte John McCain, de oude ijzervreter uit de Amerikaanse Senaat. 'Onze grondwet erkent drie gelijkwaardige machten, en de wetgevende en juridische machten zullen hun rol in de grondwet nakomen.'

McCain hield, zoals verwacht, het vurigste pleidooi om niet te vervallen in alarmisme, maar dat westerse waarden en vrijheid verdedigd moeten worden met 'macht en volharding'. 'Ik denk niet dat u hier zult horen dat Amerikanen klaarstaan om hun leiderschapsrol op te geven. Dit zijn gevaarlijke tijden, maar vlak de Amerikaanse rol niet uit.'

John McCain tijdens veiligheidsconferentie in München Beeld ap

Verdeeld Europa

Wat de Amerikanen en de Europeanen in de zaal ook deelden, was bezorgdheid over pogingen van buitenaf (lees: uit Moskou) om de westerse democratieën op tal van manieren te ondermijnen. McCain, die binnen de Republikeinse partij een van de weinigen is die Trump soms openlijk kritiseert, erkende dat hij het niet altijd eens is met de president - 'en soms komt dat me op een nachtelijke tweet uit het Witte Huis te staan'. Maar hij zei ook dat hij zelf geen beter buitenlandteam had kunnen kiezen. 'Soms doet de president tegenstrijdige uitspraken. Dus schenk aandacht aan wat hij doet, niet aan wat hij zegt.'

Als om voor een deels Amerikaans publiek nog eens te illustreren hoe diep verdeeld Europa is, mondde een panel over de toekomst van de EU uit in een bijtend twistgesprek tussen Timmermans en de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Waszczykowski. Maar voor een zalvend compliment aan het unieke Europese project zorgde tot slot de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi die in zijn lofzang op de mondialisering de EU 'de eerste, snelste en meest succesvolle' vorm van internationale integratie noemde, een trend die 'helemaal in lijn is met de ontwikkelingen van deze tijd.'

Ministers van Buitenlandse Zaken Koenders (links), Brende (Noorwegen, midden) en Tillerson (VS, rechts) Beeld ap

De zelfverzekerd ogende Wang Yi had ook een waarschuwing op zak aan de regering-Trump: in vroeger tijden konden landen soms vergissingen maken, zoals een tijdelijke terugval in protectionisme. 'Maar nu zijn de lotsbestemmingen van onze landen zo verweven, dat we ons geen vergissingen kunnen veroorloven. We mogen discussiëren, maar als het op besluiten aankomt, moeten we voorzichtig zijn.'

De signalen uit München over de blijvende relevantie van de trans-Atlantische band kunnen een geruststellend effect hebben op Europese politici. Maar niemand weet wat ze er uiteindelijk aan hebben. In München ontmoeten de politici elkaar die vaak hun leven lang al toegewijd zijn aan deze samenwerking. De revolutionairen uit de Trump-regering en de president zelf, zijn afwezig. En juist zij zijn de voornaamste veroorzakers van de onzekerheid.

Zaterdag spreken in München onder meer de Duitse bondskanselier Merkel, de Amerikaanse vice-president Pence en de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden