Minister kan drugskoerier niet tegenhouden

Minister Donner van Justitie moet vandaag opnieuw het beleid ten aanzien van drugskoeriers verdedigen. En net als zijn voorgangers heeft hij daar veel moeite mee....

De Antilliaanse schilder die met ruim een kilo cocaïne in zijn onderbroek op Schiphol werd aangehouden, wordt veroordeeld tot negen maanden celstraf. Ludwig, die geld nodig had voor een vliegticket om het huwelijk van zijn zus bij te wonen, krijgt acht maanden voor de invoer van 868 gram coke. En J., die cocaïne in zijn schoenzolen verborg, wordt tien maanden opgelegd.

Het is maandagmiddag; de politierechter velt in rap tempo de vonnissen op de rechtbank Schiphol. Het zijn welhaast virtuele vonnissen, want de verdachten zijn alweer teruggekeerd naar Curaçao. Ze zullen hun straffen niet uitzitten, tenzij zij opnieuw met een vrachtje coke naar Nederland reizen en worden aangehouden.

Iedere buitenlandse bolletjesslikker, bodypacker of pakezel die geen strafblad heeft en minder dan anderhalve kilo coke invoert, wordt naar het land van herkomst teruggestuurd. 'Heenzenden met een dagvaarding', heet dat.

Zo gemakkelijk als zij nu huiswaarts worden gestuurd, zo heftig was de politieke commotie toen nog geen twee jaar geleden bleek dat een aantal drugskoeriers wegens celtekort met een dagvaarding was heengezonden – en in enkele gevallen zelfs zonder de belofte van een strafzaak.

De verontwaardiging werd nog groter toen een brief van het Openbaar Ministerie uitlekte waarin het Schipholteam, bestaande uit douane en marechaussee, werd gevraagd terughoudend te zijn met het arresteren van drugskoeriers. Want de twaalf politiecellen op Schiphol waren permanent bezet en de strafrechtsketen raakte hopeloos verstopt.

Bijna alle politieke partijen spraken van onaanvaardbare toestanden. Volgens premier Kok was de rechtsstaat in het geding. Kamerleden eisten van VVD-minister Korthals van Justitie dat de – volgens de oppositie veel te laat gemelde – heenzendingen een halt werden toegeroepen. Hij overleefde een motie van afkeuring die was ingediend door de toenmalige CDA-fractieleider Jan Peter Balkenende. Nog diezelfde maand ging de Tweede Kamer akkoord met een noodwet voor groepsgewijze opsluiting van drugskoeriers. Het Schipholteam werd uitgebreid, de rechterlijke macht werd ontlast door de politierechter zwaardere zaken te laten doen en Curaçao werd een bodyscan beloofd.

Onderwijl waarschuwden juristen voor 'incidentenpolitiek' en een 'populistische voorstelling van zaken'. Immers, het heenzenden van een drugskoerier met een dagvaarding was zo gek nog niet. Zo kan zijn kostbare cel worden besteed aan een inbreker of straatrover die de burger meer schade berokkent, was het argument. Bovendien wordt de cocaïne in beslag genomen en dáár is het de grote jongens om te doen. Het probleem is alleen op te lossen door de armoede in het Carribische gebied te bestrijden, aldus de experts.

Korte tijd later moest Korthals vanwege de gestaag groeiende stroom drugskoeriers terugkomen op zijn goede voornemens. Hij kondigde aan dat het voorarrest van koeriers in noodsituaties kon worden onderbroken om cellen vrij te maken.

Ook de opvolger van Korthals, de huidige minister van Justitie Piet Hein Donner, moest snel noodmaatregelen nemen. Om de druk op de detentiecapaciteit te verlichten, besloot hij smokkelaars van kleine hoeveelheden zoveel mogelijk uit te zetten. Dat paste ook in de strategie van een meer 'stofgerichte benadering': criminele organisaties beoordelen een smokkellijn op wat er dóórkomt aan cocaïne en bekommeren zich nauwelijks om de koeriers.

Niets lijkt het tij te kunnen keren, ook niet de preflight-controles die in april 2002 op de luchthavens van Schiphol en Curaçao zijn ingevoerd. En daarom heeft Donner kort geleden een 'verdere intensivering' van de bestrijding van drugskoeriers afgekondigd. Zo wil hij risicovluchten 'droogleggen' door '100 procent controles' en desnoods de narco-vluchten verbieden.

In zijn brief van drie weken geleden suggereert hij dat Nederland het grootste cocaïnelek van Europa is. Op grond van schattingen komt hij tot de rekensom dat via Schiphol jaarlijks mogelijk 40 tot 60 ton cocaïne wordt ingevoerd, terwijl de consumptie van heel Europa 100 ton zou bedragen.

'Er wordt afgerekend met het beeld dat het slechts om zeer kleine hoeveelheden zou gaan', schrijft de minister. 'De geschatte omvang van de smokkel rechtvaardigt een forse inzet van de overheid.'

Wetenschappers twijfelen aan het waarheidsgehalte van deze schattingen. De consumptie in Europa is ruim twee keer zo groot, stellen zij, en de invoer via Schiphol taxeren zij lager in. Ergo: Nederland is volgens hen niet de grootste narcostaat van Europa.

Vandaag zal Donner zich in een overleg met de Tweede Kamer moeten verantwoorden over zijn drugskoerierbeleid. Verrassend genoeg bleek tijdens het debat over zijn begroting dat coalitiegenoot VVD kritisch is over de resultatendie alle extra investeringen hebben opgeleverd. 'Op Schiphol worden zo'n zes verdachten per dag gepakt door bij de gate te staan', zegt het VVD-Kamerlid Laetitia Griffith. 'In een Amsterdams district is dat aantal hoger en daar moet ook nog actief onderzoek voor worden gedaan.'

De enige manier om de smokkellijn te stoppen is, volgens de PvdA het afpakken van alle drugs, zodat er geen winst meer wordt behaald. Drugskoeriers moeten volgens Kamerlid Aleid Wolfsen niet meer worden opgesloten maar tot ongewenste vreemdeling worden verklaard of, als het om Nederlanders gaat, met een dagvaarding worden heengezonden.

Maar daar lijkt Donner nog niet aan te willen. In zijn brief somt hij de 'uitgangspunten' op voor de nieuwe opsporingsstrategie. Een daarvan is het verhogen van de controles op de Antillen. De kans daarop lijkt klein, gezien het huidige politieke klimaat op de eilanden.

Een ander punt is een nieuw vervolgingsbeleid. Voor het eerst oppert deze minister de mogelijkheid van het heenzenden van drugskoeriers zonder dat die een dagvaarding krijgen uitgereikt.

En dat was precies wat zijn voorganger twee jaar eerder in politieke problemen had gebracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden