Interview Sander Dekker

Minister Dekker over forensisch psychiatrische zorg: ‘Als er iets vreselijks gebeurt, zeggen we niet: ja sorry, dat hoort er nu eenmaal bij’

Koning Willem-Alexander wordt in aanwezigheid van minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) rondgeleid tijdens een werkbezoek aan het Pieter Baan Centrum. Beeld ANP

In de reeks werkbezoeken van Willem-Alexander met leden van het kabinet-Rutte III ging de koning dinsdag met Sander Dekker naar de Oostvaarderskliniek en het Pieter Baan Centrum. De minister voor Rechtsbescherming nam dit voorjaar extra veiligheidsmaatregelen in de forensische zorg. Hoe staat het daarmee? 

Begin april was minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming middelpunt van, zoals hij het zelf noemt, ‘een van de meest beladen debatten van het afgelopen jaar’. Rapporten van twee inspecties en de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) brachten gedetailleerd in kaart wat er na een eerder zedendelict allemaal misging in de detentie- en behandelgeschiedenis van Michael P., de latere moordenaar van Anne Faber. Dekker moest zich in de Tweede Kamer verantwoorden.

De VVD’er overleefde, met toeziende nabestaanden en onder grote publicitaire druk. Een van de maatregelen die hij trof, was het voorlopig intrekken van de vrijheden van 24 naar klinieken uitgeplaatste gedetineerden. Nieuwe bestudering van alle relevante dossiers had duidelijk gemaakt dat bij deze gevallen ‘een gestructureerde risicotaxatie’ ontbrak.

Van 13 van de 24 zijn de vrijheden ingetrokken tot het allerlaatste deel van hun straf en van 11 van hen is, hangende nader onderzoek, de opschorting nog van kracht. Dat is de tussenstand. Aan de risicotaxaties die ontbraken, wordt gewerkt. De Kamer zal daarover na de zomer worden geïnformeerd.

Waarom waren zulke risicotaxaties niet vanzelfsprekend?

Dekker: ‘Forensische zorg kent twee poten. De tbs is zwaar beveiligd, daar zijn allerlei voorschriften voor. Net als in de cockpit van een vliegtuig worden beslissingen niet door een enkel individu genomen. Maar in gevallen als Michael P., en die 24 anderen, gold een veel lichter regime. Zij hadden geen tbs opgelegd gekregen, gingen richting het einde van hun straf en dan zijn niet alle instrumenten verplicht. Daar was een fluïde praktijk gegroeid, waarin we nieuwe duidelijkheid gaan brengen door ook het OM en de reclassering mee te laten kijken.’

Het tekent de aangescherpte blik op de forensisch psychiatrische zorg. Volgens Dekker is in de sector een cultuuromslag nodig: in de verhouding tussen zorg voor de patiënt en bescherming van de samenleving is het veiligheidsaspect achterop geraakt. Tegelijkertijd roemt hij de inzet van de mensen die dit moeilijke werk dagelijks doen. Het was ook de boodschap die koning Willem-Alexander dinsdag meekreeg tijdens een bezoek met Dekker aan de Oostvaarderskliniek en het Pieter Baan Centrum in Almere.

Is voor u repressie belangrijker dan resocialisatie?

Dekker: ‘Het is altijd en en. De rapporten over P. lieten pijnlijk zien dat er door de aandacht voor resocialisatie een blinde vlek was ontstaan voor de risico’s die met de behandeling van deze persoon gepaard gingen. Iemand had moeten zeggen: is deze man wel klaar om naar een laag beveiligde instelling als Den Dolder te gaan? En: is het wel normaal dat iemand zelf een vinger in de pap heeft of zijn hele dossier meegaat als hij verhuist van de gevangenis naar een kliniek? Voor zover daar regels in de weg stonden, ruimen we die op.’

Net als onder het kabinet Rutte II legt koning Willem-Alexander met alle ministers en staatssecretarissen uit Rutte III werkbezoeken af die in het teken staan van de vraag hoe Haags beleid in de praktijk uitpakt. Het bezoek aan de tbs-kliniek Oostvaarders en het Pieter Baan Centrum in Almere was het tiende in de huidige reeks. De betrokkenen zijn tevoren niet op de hoogte van de komst van de koning, om de gesprekken een zo spontaan mogelijk karakter te geven.

Is het niet ook een politiek-maatschappelijke pendule, die nu eens de ene en dan weer de andere kant uitslaat?

Dekker: ‘Het gaat om balans. Tussen zorg en straf. Tussen veiligheid op de korte en lange termijn. Tussen kritisch kijken naar dit mooie stelsel, zonder het als gevolg daarvan uit je handen te laten vallen. Het idee van behandelen is juist dat als iemand buiten komt, hij geen tikkende tijdbom is. Maar als er te weinig oog is voor veiligheid, moet daarop een correctie plaatsvinden.’

Psychiater Erik Masthoff, nu directeur in Den Dolder, zei in de Volkskrant: ‘De instelling wordt als dader gezien. Maar er is maar één dader: Michael P.’

Dekker: ‘Daar heeft hij helemaal gelijk in. Maar we zeggen niet als er iets vreselijks gebeurt: ja sorry, dat hoort er nu eenmaal bij. Zeker niet als blijkt dat er ernstige fouten zijn gemaakt. Dat vraagt iets extra’s van zo’n kliniek, namelijk dat het geschonden vertrouwen van de buurt en de gemeente weer wordt hersteld.’

P. had al na zijn eerste delict tbs moeten krijgen, maar weigerde medewerking aan onderzoek. Is die route nu afgesloten?

‘Het Pieter Baan Centrum heeft sinds enkele jaren een weigerafdeling en die lijkt het goed te doen. U zag dat de koning daar ter plekke ook in gesprek ging. Het is een afdeling waar wat andere methoden worden gebruikt om verdachten in voorlopige hechtenis, die aan onderzoek weigeren mee te werken, toch te prikkelen. Om ze wat uit de tent te lokken. Het automatisme dat niet meewerken geen tbs betekent, moet eruit.’

Kunt u er als politicus mee leven dat een volgende calamiteit u wellicht de kop kost?

‘Over politieke consequenties gaat de Kamer. Justitie is een ministerie waar we elke dag te maken hebben met incidenten. Op leven en dood.’ Stilte. ‘Elk incident is een oefening in zelfbeheersing. Gaat er weer iets fout dan zal iedereen vragen, ook ik: hoe heeft dit kunnen gebeuren? Tegelijkertijd weten we, en dat blijkt uit alle cijfers, dat Nederland met dit systeem veiliger is dan zonder.’

Lees verder

Met een persoonlijk mea culpa en een reeks van toezeggingen aan de Tweede Kamer heeft minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming (VVD) het debat over zedendelinquent Michael P. doorstaan. Een motie van wantrouwen van de PVV kreeg alleen steun van Denk.

Kan minister Sander Dekker de zorgen wegnemen die de burgers van Den Dolder hebben over de forensische kliniek waar de moordenaar van Anne Faber werd behandeld? Nee, de kliniek gaat niet versneld dicht, zei Dekker in april tijdens een bewonersbijeenkomst. Maar een ‘herhaling van september 2017 zal niet meer voorkomen’. 

Erik Masthoff kreeg ervanlangs in de zaak-Michael P. Dat uitgerekend hij, als verantwoordelijke voor zijn behandeling in de gevangenis in Vught, bestuurder werd bij de instelling vanwaaruit P. Anne Faber verkrachtte en doodde.Voor het eerst reageert Masthoff in een interview.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden