interview

Minister Dekker: ‘Laat commerciële kantoren ook bijdragen aan sociale advocatuur’

Sander Dekker,  minister voor Rechtsbescherming (VVD) Beeld Kiki Groot
Sander Dekker, minister voor Rechtsbescherming (VVD)Beeld Kiki Groot

Eindelijk krijgt de gefinancierde rechtsbijstand de extra ondersteuning waar de beroepsgroep al vier jaar om vraagt. Maar het bedrag wordt in vijf jaar afgebouwd. Minister Dekker (Rechtsbescherming) wil dat commerciële advocaten hun collega’s helpen door geld in een sociaal fonds te storten. ‘We gaan kijken of we profijt en professie iets meer met elkaar in balans kunnen brengen.’

Justitie en Veiligheid is een van de ministeries die van het demissionaire kabinet in 2022 extra geld krijgen. Minister Ferd Grapperhaus (CDA) mag 524 miljoen tegemoet zien voor de strijd tegen ondermijnende criminaliteit en voor het zogeheten stelsel bewaken en beveiligen. De andere minister op het departement, Sander Dekker voor Rechtsbescherming (VVD), krijgt 127 miljoen (inclusief btw 154 miljoen) voor de gefinancierde rechtsbijstand.

Dat is precies het bedrag dat een commissie onder voorzitterschap van rechter Herman van der Meer vier jaar geleden berekende als noodzakelijke aanvulling op de 400 miljoen die de overheid jaarlijks aan de sociale advocatuur uitgeeft. De commissie becijferde, in opdracht van toenmalig minister Ard van der Steur (VVD), dat alleen met structureel 127 miljoen euro extra een redelijk inkomen voor sociaal advocaten was gegarandeerd.

Dekker zegt ‘blij’ te zijn dat het geld er nu komt. Dat is de Nederlandse Orde van Advocaten ook, maar die spreekt tegelijkertijd van ‘vier verloren jaren’. Bovendien is het bedrag niet structureel. Het loopt tot 2026 stapsgewijs terug tot 64 miljoen euro. Dekker denkt dat dat kan, omdat het aantal zaken met een advocaat op kosten van de overheid de laatste jaren licht afneemt. Hij verwacht dat zijn streven ‘meer oplossingen, minder zaken’ verder vruchten zal afwerpen. Ook wil hij de commerciële advocatuur om een bijdrage gaan vragen.

U bent blij, maar u was toch de man die vier jaar op de rem heeft gestaan?

Dekker: ‘Ik was gehouden aan het regeerakkoord. Daarin was afgesproken: de rechtshulp moet beter, mensen met problemen moeten sneller worden geholpen, maar wel binnen het bestaande budget. Wij geven er twee keer zoveel aan uit als België en drie keer zoveel als Duitsland. Dus geld leek het probleem niet. Het ingewikkelde was alleen dat we veranderingen vroegen, terwijl de advocaten zeiden: er zit scheefgroei in de vergoedingen ten opzichte van het aantal uren dat we moeten maken. Dat werd een taaie discussie. Die is nu beslecht, maar daarmee is de kous niet af.’

Het beeld is dat er een bepaald ressentiment zit bij de VVD tegen de sociale advocatuur. Dat begon al bij de bezuinigingen van een van uw voorgangers, staatssecretaris Fred Teeven. Klopt dat?

‘Ik vind dat beeld onterecht. Laat ik voor mezelf spreken. Voor mij is de focus altijd de rechtzoekende geweest. Niet de advocatuur. Natuurlijk heb je goede advocaten nodig, omdat het soms niet anders kan dan dat je een conflict voorlegt aan de rechter. Maar als je een rechtzoekende vraagt wat hij wil, zal het antwoord nooit zijn: een advocaat. Of: de rechter. Nee, hij wil een oplossing. We moeten problemen van mensen laagdrempeliger oplossen. Meteen aan de voorkant. En niet alleen het juridische probleem, maar ook alles wat daar vaak achter zit. Dan kunnen we een hoop stress en ellende voorkomen.’

Het geld komt er nadat een motie van GroenLinks en de PvdA na de toeslagenaffaire is aangenomen. Alleen PVV, Forum voor Democratie en JA21 stemden tegen. Heeft die motie geholpen?

‘Zeker. Bijna de hele Kamer, ook de VVD, heeft voor gestemd. De toeslagenaffaire heeft geleerd dat grote uitvoeringsorganisaties als de Belastingdienst, het UWV of de SVB niet moeten zeggen: ‘Goh, u bent het niet met ons eens? Schrijf maar een brief of een bezwaarschrift.’ Daarmee duw je mensen een juridisch traject in. Nee, de eerste reflex moet zijn: hoe kunnen we helpen? Betere informatie, advies online, minder zaken waarin de overheid zelf partij is. Daarmee zijn we de afgelopen jaren al een eind gekomen en daar gaan we mee door.’

Volgens de tekst bij de begroting wilt u een stelsel ‘met minder verkeerde financiële prikkels’. Kunt u een voorbeeld geven?

‘Advocaten krijgen nu voor elke processtap een vergoeding. Ik wijs niet met een beschuldigende vinger naar individuele advocaten, ik stel vast dat het systeem zo werkt. Terwijl doorprocederen niet altijd in het belang is van de rechtzoekende. Kijk naar vreemdelingenzaken, waarin het bijna standaard is geworden dat hoger beroep wordt aangetekend, zodra het verzoek om een verblijfsvergunning is afgewezen. Mensen komen soms twee, drie, vier keer langs een rechter, terwijl er helemaal niets nieuws in hun zaak zit. Dat is toch een beetje gek.’

In de begroting staat ook dat commerciële advocatenkantoren een ‘maatschappelijke tegenprestatie’ moeten gaan leveren. Moet de Amsterdamse Zuidas aan sociale advocatuur gaan doen?

‘We hebben in Nederland 18 duizend advocaten, waarvan er 11 duizend alleen commerciële zaken doen. In de advocatuur is een scherpe scheiding tussen die twee werelden ontstaan. Ik vind het redelijk dat als advocaten een vak mogen uitoefenen waaraan bepaalde privileges zijn verbonden, zoals het procesrecht en het verschoningsrecht, wij een tegenprestatie vragen voor de dikbelegde boterham die zij daarmee verdienen.’

Maar hoe dan?

‘Je kunt denken aan een bijdrage in natura, of een bijdrage in geld. Dat laatste ligt meer voor de hand, want sociale advocatuur is vaak specialistisch werk. Maak een sociaal fonds, waarin commerciële advocaten geld storten. Dat idee is binnen de beroepsgroep ook wel geopperd en daarover gaan we in gesprek.’

Kent u artikel 18 Grondwet? Rechtsbijstand voor minder draagkrachtigen is een overheidstaak.

‘Ja, en de wet stelt daaromtrent regels. Dat staat er ook. En dat is precies waar wij naartoe werken. We hebben steeds gezegd dat daar twee kabinetsperiodes voor nodig zijn. We zijn op de helft.’

Gaat u commerciële advocaten bij wet verplichten een bijdrage te leveren? Ze zien u aankomen.

‘Nou, dat weet ik niet. Het is een mogelijkheid. We gaan kijken of we profijt en professie iets meer met elkaar in balans kunnen brengen. Noblesse oblige.’

Rekent u zich niet rijk?

‘Dat denk ik niet. Tussen 2000 en 2017 is het aantal zaken met een toegevoegde advocaat met 40 procent gestegen. Een steeds verdere juridisering. Die trend is teruggebogen en op die weg gaan we verder. De andere denkrichting is dat we binnen de beroepsgroep een bepaalde solidariteit met de sociale advocatuur mogen vragen. Dat vind ik niet unfair.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden