Opinie

'Minister Bussemaker ontneemt jonge docent perspectief'

Goed dat docenten die voornamelijk werken in bovenbouw havo en vwo extra worden beloond door het kabinet, schrijft publicist en docent Ferry Haan. Maar het onderwijs wordt er voor jaren mee dichtgetimmerd voor met name jonge docenten. En dat terwijl die fout al eens eerder is gemaakt.

In de gymzaal van scholengemeenschap De Meergronden in Almere worden in 2011 de tafels en stoelen klaar gezet voor het eindexamen. Beeld anp

Het goede nieuws is dat voor volgend jaar alle docenten die eerstegraads bevoegd zijn en voornamelijk lesgeven in de bovenbouw op havo en vwo, beloond zullen worden met de hoogste loonschaal die mogelijk is in het onderwijs. Geweldig.

Het slechte nieuws is dat deze belofte het onderwijs voor jaren gaat dichttimmeren op een manier die alleen te vergelijken is met de beruchte HOS-nota uit de jaren tachtig. Jonge docenten zullen moeten wachten op de pensionering van ouderen, voordat zij een kans krijgen, met alle gevolgen van dien.

Entreerecht
De oorzaak van het bevriezen van de onderwijsverhouding zit hem in een regel die het 'Entreerecht' heet in het onderwijs. Destijds is door PvdA-minister Ronald Plasterk dit Entreerecht uitgelegd als een carrièrekans voor onderbetaalde docenten. Het recht geeft eerstegraads docenten toegang tot (de hoogste) schaal LD, mits ze meer dan 50 procent les geven in de bovenbouw. Onthoud vooral het laatste deel uit de vorige zin.

De scholen worden voor dit extraatje van Plasterk, dat nu uitgedeeld wordt door PvdA-opvolger Bussemaker, namelijk niet voldoende gecompenseerd. Wanneer docenten naar een hoge loonschaal springen, dan worden scholen gedwongen om elders te bezuinigingen. Het gevolg laat zich raden. Scholen gaan zo veel mogelijk voorkomen dat docenten zwaarder gaan drukken op de begroting. De scholen hebben hiervoor een paar knoppen waaraan ze kunnen draaien.

Mijn voorspelling: Elke (oudere) docent die nu al in de hoogste loonschaal zit, zal gedwongen worden les te geven in de bovenbouw. Een dure docent die les geeft in de onderbouw wordt nog eens extra duur wanneer hierdoor een collega noodgedwongen een schaal promoveert. Jonge (goedkope) docenten worden aan de andere kant gedwongen om voor minstens 55 procent les te geven in de onderbouw. Zo kunnen zij geen gebruik maken van dit 'Entreerecht', dat zo prachtig boven hun hoofd hangt.

Galg of guillotine
Je kunt het de scholen straks overigens nauwelijks kwalijk nemen dat ze dergelijke beslissingen nemen. De extra middelen ontbreken simpelweg. Het is kiezen tussen de galg en de guillotine. Het ministerie van Onderwijs bevordert docenten (heel fijn), maar weigert de hogere loonkosten te financieren (minder fijn).

Met het gevaar om te technisch te worden, hebben scholen hun misère erger gemaakt door creatief te boekhouden met team- en afdelingsleiders. Deze werden een paar jaar geleden vaak als onderwijzend personeel aangemeld - wat meestal niet klopt - om te voorkomen scholen dat onmiddellijk veel docenten moesten promoveren. Door deze boekhoudkundige truc zitten veel scholen nu extra in de problemen. Er moeten bij ongewijzigd beleid volgend jaar ineens wel heel veel extra docenten naar de hoogste schaal. Scholen zullen als gevolg alles doen om de financiële gevolgen hiervan te voorkomen of te dempen.

Begrijp me niet verkeerd. Ik hoop zelf volgend jaar ook te profiteren van dit Entreerecht. Ik geef vooral les in de bovenbouw en ik ben eerstegraads bevoegd. Maar er is natuurlijk wel fundamenteel iets mis met dit automatisme. Scholen selecteren straks hun belangrijke docenten niet op kwaliteit, maar op kostprijs.

Stoeien met de onderbouw
De oudere docent die onderweg is naar zijn pensioen, krijgt de examenklassen die hij niet meer kan inspireren. De jongere docent moet jaren stoeien met de onderbouw voor hij aan de beurt is in de bovenbouw. Het is als de leerling-notaris die tot zijn vijftigste moet wachten (en verzuren) tot zijn tijd gekomen is.

De vergelijking met de HOS-nota is gemaakt. Voor wie deze niet bewust heeft meegemaakt: met de HOS-nota creëerde minister Deetman in de jaren tachtig twee docenten. De voor- en de nahosser. De voorhossers verdienden veel en veel meer dan de nahosser met gelijke kwalificaties. De HOS-wet is een van de belangrijkste redenen voor de kwalitatieve leegloop in het onderwijs. De meeste voorhossers genieten van een (riant) pensioen. De nahossers zijn tot op de dag van vandaag gefrustreerd.

Het Entreerecht kan eenzelfde waterscheiding creëren in het onderwijs. Scholen worden gedwongen om jonge talentvolle docenten de wacht aan te zeggen. Lesgeven in de bovenbouw (het meest interessante deel) is straks alleen weggelegd voor de senioren. De HOS-fout wordt gewoon nog eens dunnetjes overgedaan.

Ferry Haan is publicist en docent economie in het voortgezet onderwijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden