NIEUWSInternationaal Strafhof

Minister Blok ‘erg verontrust’ door stappen VS tegen Internationaal Strafhof

Nederland, gastland van het in Den Haag gevestigde Internationaal Strafhof, heeft verontwaardigd gereageerd op een door president Trump afgekondigde noodtoestand die het mogelijk maakt medewerkers van het Strafhof en hun gezinnen te sanctioneren.

Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken spreekt op het Binnenhof met de pers. Beeld ANP

‘Erg verontrust door de Amerikaanse maatregelen tegen het Strafhof’, tweette minister van Buitenlandse Zaken Blok donderdag. Nederland heeft als gastland ‘een bijzondere positie’, lichtte hij vrijdag toe. ‘We vinden het van groot belang dat het Strafhof zijn werk goed kan doen en staan pal achter het werk van het hof, ook wanneer onze Amerikaanse vrienden daar kritiek op hebben.’ Maandag zal hij dat zijn collega Pompeo ook zeggen, als die aanhaakt bij een videovergadering van de EU-buitenlandministers. 

De aankondiging van de Amerikaanse maatregel was min of meer verwacht nadat een beroepskamer van het Strafhof een paar maanden geleden het licht op groen zette voor het begin van een officieel onderzoek naar oorlogsmisdaden in Afghanistan. Het gaat daarbij voor het overgrote deel om misdaden die zijn begaan door het Afghaanse leger en de Taliban, maar ook om ongeveer tachtig Afghanen die in 2003-2004 door Amerikaanse troepen werden vastgehouden.

Marteling en verkrachting

Dat gebeurde in Afghanistan en in zogeheten ‘black sites’ in Litouwen, Polen en Roemenië, waar gevallen van marteling en verkrachting zijn geconstateerd. De Verenigde Staten behoren niet tot de 123 landen die het Strafhof erkennen, maar heeft in het verleden wel meegewerkt aan onderzoeken van het hof.

Een batterij topfunctionarissen kondigde donderdag de door Trump bevolen ‘nationale noodtoestand’ aan vanwege de ‘ongebruikelijke en buitengewone bedreiging van de nationale veiligheid’. Het decreet maakt financiële sancties (het bevriezen van tegoeden) mogelijk tegen medewerkers van het Strafhof en anderen die het onderzoek helpen, financieel of anders. Ook kan hun de toegang tot de VS ontzegd worden, zoals al gebeurde met hoofdaanklager Bensouda.

Volgens David Scheffer, een volkenrechtdeskundige die namens de VS de onderhandelingen voerde over de oprichting van het hof, waarschuwt dat Trumps decreet zo ‘agressief’ en breed worden uitgevoerd als het Witte Huis wil. Scheffer noemt de maatregel ‘zelfdestructief’, en het decreet zal volgens hem de geschiedenis ingaan als een ‘schandelijke daad van angst en terugtrekking uit de rechtsorde’. En er zijn, voegt hij eraan toe, ook andere juridische wegen om te reageren.

Aanval

‘Dit is echt een aanval’, zij het geen onverwachte, zegt Marieke de Hoon, die internationaal strafrecht doceert aan de VU. ‘Eigenlijk is het een uitbreiding van Aspa, de wet met de bijnaam Hague Invasion Act. De wet stamt uit 2002, maar is nog steeds geldig. Die verbood het Amerikaanse functionarissen al om samen te werken met het hof.’ 

Nederland kan als gastland niet veel concreets doen, denkt ze, behalve protest aantekenen. ‘Wat de VS nu doen, is ook een vorm van protesteren. Het is heel vervelend voor individuen die bij het strafrechtelijk onderzoek betrokken zijn, en hun families. Het maakt het onderzoek zeker niet makkelijker.’ Ze wijst er op dat het Strafhof geen rechtsmacht zou hebben als de VS zelf onderzoek zouden doen naar mensen die bij de vermeende oorlogsmisdaden betrokken zouden zijn. Ook Afghanistan kan dat nog doen. Maar dan, schrijft Scheffer in zijn reactie, zou het Witte Huis de procedures van het Statuut van Rome (het oprichtingsverdrag) moeten accepteren. ‘En dat kan nu een hard sell zijn in Washington.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden