Minicollege troonredes schrijven

Een minicollege troonredes schrijven en uitspreken van Neerlands meest ingewijde oranjehistoricus: Cees Fasseur. Zodat u aanstaande dinsdag beter kunt beoordelen hoe onze vorst het heeft gedaan.

Beeld Jérôme Schlomoff

'Troonredes die niet als toespraak maar als leestekst geschreven zijn, dat kan echt niet. Toch is dat wat ik het meest zie: de tekst is zo lastig dat je eigenlijk van blad moet meelezen om hem te volgen. De moeilijkheid van het schrijven begrijp ik wel, de troonrede blijft een raar fenomeen. Een lappendeken van allerlei stukjes, die door de ministeries worden aangeleverd. Allemaal willen die hun beleidsplannen vertellen. De koning, die in feite niets over de tekst te zeggen heeft, moet zo een moeilijk behapbaar verhaal voorlezen.

'Meer oneliners, dat zou de troonredes ten goede komen, ze pakkender maken. In Amerika weten ze hoe dat moet: de speechschrijvers van Obama gebruiken bewoordingen die zo de krant in kunnen. 'Een volk dat leeft, bouwt aan zijn toekomst', staat op het monument op de Afsluitdijk. Zo'n regel past ook prima in een troonrede. Het beklijft.

'Welke troonrede ik het meest aangrijpend vond? Die van 20 november 1945. Koningin Wilhelmina vond dat ze soberheid en eenvoud moest uitstralen, zo in de nasleep van de oorlog. De Gouden Koets bleef daarom in de stallen van Paleis Noordeinde - per auto arriveerde ze bij de Ridderzaal. De koningin begon haar rede nadrukkelijk met het leed dat de Nederlandse Joden, andere Nederlanders en Indonesiërs was aangedaan. Een bijzonder en emotioneel begin.

'Het is belangrijk dat de tekst zulk soort emotie bevat. De regering laat zo zien dat ze niet slechts een koud, berekenend orgaan is. Ze leeft mee met het volk. Vorig jaar is dat goed gedaan: Willem Alexander opende met wat er leefde bij de mensen - de vliegramp van MH17.

Cees Fasseur

Cees Fasseur (76) is een Nederlands historicus en jurist. Bekendheid verwierf hij onder meer met zijn twee boeken over het leven van Wilhelmina, en zijn boek over Juliana's huwelijk. Daarvoor verkreeg hij als enige toegang tot het privé-archief van het koningshuis. Zijn boek over Wilhelmina werd bekroond met de Littéraire Witte prijs voor Haagse auteurs en de Dordste Biografieprijs.

'Terwijl de tekst zelf dus genoeg emotie moet bevatten, mag het staatshoofd daar niet te veel uiting aan geven. Vanwege zijn grondwettelijke onschendbaarheid moet de vorst de woorden zo neutraal mogelijk voorlezen. De ministers zijn immers verantwoordelijk, hij moet zich daar maar achter scharen.


'Maar niets menselijks is een staatshoofd vreemd. Juliana las de passages waar ze niet helemaal achter stond zachter voor. Zaken waar ze wel achter stond luid. Er bestaan ook manieren om er helemaal onderuit te komen: een staatshoofd kan ziek worden of gewoon dreigen niet te komen. In zo'n geval moet de minister-president zijn plaats innemen. Nu deden Beatrix en Juliana dat niet zo snel, maar hun geduchte voorganger, Wilhelmina, had daar wel een handje van. Die kon zo maar zeggen: 'Deze tekst bevalt me niet. Ik ga dit jaar de militaire oefeningen bijwonen in de Betuwe en kom niet naar Den Haag.' Meestal bleef het bij dreigementen, maar een enkele keer maakte ze die waar.

'Holle frasen zijn natuurlijk niet gewenst. Toch vind je er daar meestal genoeg van. In de troonrede van vorig jaar lees ik dat de regering 'excellentie in het onderwijs wil gaan bevorderen'. Ook zou er gewerkt gaan worden aan 'vakmanschap' en aan 'een eigentijds meester-gezelsysteem'. Prietpraat natuurlijk; wat verstaat de regering in vredesnaam onder zulke woorden?

'De beste spreker uit onze koninklijke familie was wat mij betreft Juliana. Ze wist een warm, menselijk, maar ook duidelijk geluid over te brengen. Maar eigenlijk vind ik dat al onze vorsten zich goed konden presenteren. Gelukkig maar: het is zo ongeveer de enige parlementaire taak die ze vandaag de dag nog hebben, sinds hun rol bij de kabinetsformatie in 2012 verviel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden